10.17. Özellikler Yaklaşımı

15 Ağustos 2022Son güncelleme 5 Mayıs 2023

0 485 3 dakika okuma süresi

Özellikler Yaklaşımı

Dr. Öğr. Üyesi Hatice TURAN

“İnsan onu lider yapacak davranışlar ile doğar.”
Aristo

Özellikler yaklaşımı, liderlik konusunu inceleyen en eski yaklaşımlardan biridir. Temel olarak liderliği, insanın doğasında var olan özellikler bağlamında çözümleyen bir yaklaşımdır. Fiziksel görünüm, zekâ, dürüstlük ve öz güven gibi bireye özgü birtakım kişisel özellikler üzerinden lider tanımlanmıştır. Temel mantığı şöyledir: “İnsanların neyi mükemmel yaptığını bul, bu özellikleri sergileyen insanları veya öğrenme potansiyeli olanları geleceğin liderleri olarak yetiştir.” Stodgil tarafından ortaya koyulan liderlik özellikleri şöyledir:

• Kapasite: Zekâ, hazır olma, sözel iletişim yeteneği, özgünlük, yargılama
• Kazanım: Bilgi, atletik yapı, başarı
• Sorumluluk: Bağlantılı olma, başlatıcı olma, süreklilik, yırtıcı olma, öz güven, mükemmeliyet arzusu
• Katılım: Aktivite, sosyalleşebilme, birlikte çalışma, uyum sağlama
• Statü: Sosyo-ekonomik konum, popülerlik
• Durumsal bileşenler: Takipçilerin, amaçların özellikleri (Stodgill, 1948, akt. Hoy ve Miskel, 2012, s.379).

Yukl (2002) etkili liderlikle ilişkili özellik ve becerileri şöyle sıralamıştır:

• Kişilik : Stresle başa çıkma, duygusal olgunluk, dürüstlük
• Motivasyon: Görev ve kişiler arası ihtiyaçlar, başarı yönelimi, güç ihtiyaçları, tatminler
• Beceriler : Teknik, kişiler arası, kavramsal

Bu özelliklileri ayrıntılı incelersek:

Kişilik özellikleri
• Öz güven
• Stresle başa çıkma
• Olgunlaşmış duygular
• Bütünlük (tutarlılık)

Motivasyonel özellikler (Yukl, 2002):
• Görev ve kişiler arası ihtiyaçlar
• Güçle ilgili ihtiyaçlar
• Kazanım sağlama
• Yüksek başarı beklentisi
• Fiziksel özellikler

Beceriler (Yukl, 2002; Northouse, 2004):
• Teknik yetenekler
• Kişiler arası yetenekler
• Kavramsal veya bilişsel yetenekler

Liderlerde bulunan özellikler hakkında farklı araştırmacılar tarafından ortaya konulan özellikler Şekil 14’te toplanmıştır:

Şekil 14. Liderlik özellikleri ve nitelikleri çalışmaları

Özellikler teorisi, araştırmacılara göre farklılaşan birçok özelliğin ortaya atılması gibi nedenlerle eleştirilmiştir. Özellikler yaklaşımına yönelik eleştiriler, yirminci yüzyıl sonlarına kadar devam etmiştir. Eleştirilerin odak noktası, liderlik için belirlenen özelliklerin her şart ve durumda geçerli olamayacağıdır. Liderlik, pek çok değişkeni birlikte ele alan karmaşık bir süreçtir. Özellikler yaklaşımına getirilen en büyük eleştirilerden biri de bu konuda çalışan araştırmacıların subjektif tutumlarına yöneliktir. Bir araştırmacı için arzu ve yaratıcılık güçlü birer liderlik özelliği olarak tanımlanabilir. Diğer taraftan bir başka araştırmacı için empati ve sakinlik, bir liderde bulunması gereken öncelikli özellikler arasında gösterilebilir. Özellikler yaklaşımının liderliği açıklamada beklenen etkiyi gösterememesi, araştırmacıları liderlik konusunda daha yeni yaklaşımlar üretmeye sevk etmiştir.