10.30. Öğretmenlerin Liderlik Rolleri

15 Ağustos 2022Son güncelleme 5 Mayıs 2023

0 1.975 4 dakika okuma süresi

Öğretmenlerin Liderlik Rolleri

Dr. Öğr. Üyesi Hatice TURAN

Sınıf yönetiminin temel değişkenlerinden birisi öğretmen liderliğidir.

Sınıf yönetimi değişkenleri (Can, 2014):
• Öğrenme ortamının fiziksel düzeni
• Sınıf kuralları
• Sınıfta motivasyon
• Okul ve sınıfta kültür
• Sınıfta iletişim
• Zaman yönetimi
• Sınıfta öğrenci davranışının yönetimi

Sınıfta öğretmen liderliği

Liderlik teorisi hakkında geçerli söylem, liderliğin birçok insanın uygulayabileceği bir davranış olduğu ve liderliğin örgütün belirli alanlarındaki belirli insanların krallığı olmadığı düşüncesidir (Ogawa ve Bossert, 1995). Öğretmen liderliği, sınıftaki eğitim öğretim etkinliklerini öğrencilerin gelişim düzeylerine göre düzenleyebilme, öğrencileri isteyerek, derse katarak ve paylaşarak öğrenmeye ve kendilerini sürekli geliştirmeye yöneltme becerisidir. Öğretmen liderler öğrencileri ile birlikte öğretim vizyonunu paylaşabilen, bunu öğretimsel gereklerini planlara yansıtarak ve benimseterek gerçekleştiren kişilerdir. Öğretmenin temel rolleri; yöneticilik, rehberlik, öğreticilik, arabuluculuk ve liderliktir. Öğretmenin temel işlevi sınıf yöneticiliğidir.

Öğretmenden beklenen formal güçten çok informal gücünü kullanarak sınıfı yönetmesidir. Bunun sağlanması öğretmenin liderlik özellikleri taşımasına bağlıdır. Bir öğretim lideri olarak öğretmen; sınıfın, öğrencilerin, okulun, okuldaki gelişme ve değişmelerin farkındadır. Öğretmenin öğretim liderliği rolleri arasında; program hedeflerini, öğrencinin amaç ve beklentilerini birlikte dikkate alması, öğrenciyi öğrenme süreci ve etkinliklerinde merkeze alarak yönetimsel işlemlere öğretimi feda etmemesi gibi özellikler de sayılabilir. Öğretmen informal liderdir (Can, 2014).

Öğretmen liderliğin etkisi üç düzeyde görülmektedir (Can, 2014):

• Okul düzeyinde
• Öğretmen düzeyinde
• Öğrenci düzeyinde

Öğretmen liderlerin özellikleri; okul kararlarının alınması sürecine katılırlar ve risk alırlar. Öğretimde uzman olup bilgilerini meslektaşlarıyla paylaşırlar. Sürekli mesleki öğrenme sürecindedirler, çalışmalarında sıkça çocuklar için en iyi olan üzerinde dururlar. Sürekli araştırma projeleri ile ilgilenirler. Meslektaşlarıyla, velilerle ve topluluklarla birlikte çalışır, onların değişim için araştırma modellerine katılımlarını sağlarlar. Sosyal olarak bilinçli ve politik konularda katılımcı olurlar. Yeni öğretmenlere rehberlik ederler. Üniversitelerin öğretmen yetiştirme programlarına daha fazla destek sağlarlar (Wynne, 2002).

Öğretmen liderliği davranışları (Can, 2008, akt. Can, 2014):

• Aynı ortamda bulunanlara güven vermek
• Vizyon geliştirmek
• Soğukkanlı olmak
• Risk almak
• Bir uzman olmak
• Farklılıklara önem vermek
• Basitleştirmek

Öğretim lideri olarak öğretmen; sınıf yönetiminin etkili bir öğrenme ve öğretme ortamını oluşturmak olduğunun bilincindedir. Etkili okulun temelinde güçlü bir öğretimsel liderlik davranışının yattığını bilir. Sınıfın, öğrencilerin ve okulun, okuldaki gelişme ve değişimlerin farkındadır. Plan-program etkinliklerinin anlamını, türlerini, işlevini bilir, bunun için gerekli becerilere sahiptir. Amaç, beklenti ve gereksinimleri açıkça paylaşır, gerektiğinde yöneticiler ve öğretmenlere iletir.

Sınıftaki bireysel farklılıklara, öğrenciye, onun seviyesine göre öğrenme-öğretme stratejileri geliştirir. Program hedeflerini, öğrencinin amaç ve beklentilerini birlikte dikkate alır Öğrenme-öğretme süreç ve yöntemlerini bilir; derse, konuya uygun yöntem ve teknikleri seçer. Katılıma dayalı uygulamaları, teknolojiyi kullanarak derslerin işlenmesine özen gösterir. Öğrencinin performansını, güvenilir ve geçerli ölçme araçlarıyla saptamaya çalışır. Öğretimde kalite kontrolünü sağlar. Yönetimsel, bürokratik iş ve işlemlerin, öğretime destek etkinlikler olduğunun bilincindedir.

Öğretmenin liderliğin becerileri (Can, 2007):

• Grup liderliği becerileri
• Kişisel beceriler
• Çok yönlülük

Öğretmenin liderliğini engelleyen faktörler (Can, 2014):

• Destekleyen güçlü okul kültürü olmaması
• Mesleki yetişme sürecindeki yetersizlik
• Yönetim desteği ve ortamının yetersizliği
• Zaman sınırlılığı
• Öğretmenin formal yükü
• Diğer öğretmenlerin yetersiz desteği
• Meslekte gelişme ortamının yetersiz desteği
• Becerilerin belgelendirilmemesi
• Etkinlik ve kazanımların tam değerlendirilmemesi
• Meslek sevgisi ve heyecanında azalma
• Demokratik iş birliği ve güven ortamının yetersizliği
• Sınıf mevcudunun fazlalığı
• Öğretmenlerin isteksizliği

Öğretmenin liderliğini engelleyen faktörler (özet):
• Zaman
• Şüphecilik
• Direnç
• İlk yıllar
• Çoklu roller
• Destek