12.11. Algı ve Dikkat Süreçleri – II (Algısal Değişmezlik)

19 Ağustos 2022Son güncelleme 5 Mayıs 2023

0 1.075 3 dakika okuma süresi

ALGI VE DİKKAT SÜREÇLERİ (II)

Doç. Dr. Şerife Gonca ZEREN

1- Algısal Değişmezlik

İnsanların, nesne ya da olayları, fiziksel koşullar ve özellikler değişmesine rağmen aynı algılamalarına algısal değişmezlik adı verilmektedir (Gündoğdu, 2020). Algısal değişmezlik olmasaydı uyaranların tümü çok karmakarışık olurdu ve dünya içinden çıkılması zor bir karmaşa olarak karşımıza çıkardı.

Renk ve parlaklık değişmezliği

Şekil 4. Şekil/ biçim değişmezliği
(https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Shape_constancy.gif)

Şekil/ biçim değişmezliği (Şekil 4)
Boyut/ büyüklük değişmezliği
Derinlik Algısı: Retinaya yansıyan görüntüler iki boyutlu, yani sadece yükseklik ve genişlikten ibaret olmasına rağmen gözün ve beynin üçüncü bir boyut, yani derinliği ekleme becerisini açıklamaktadır (Plotnik, 2009).

2- İllüzyon- Algı Yanılması

Algı yanılmalarının, parlak ya da aşırı derecede uzun değişken desenlere adapte uyaranlarda, göz veya beyin üzerinde aşırı uyarım etkisi olduğu tahmin edilmektedir.

Ponzo İllüzyonu: (Şekil 5.a)

Şekil 5. Görsel illüzyonlar a. Ponzo illüzyonu b. Kanizsa üçgeni (Karabay, 2022) Kanizsa Üçgeni (Şekil 5.b)

Blivet İllüzyonu (Şekil 6)

Şekil 6. Blivet İllüzyonu

Ames Odası (Şekil 7)

Şekil 7. Ames Odası
(https://www.buyukalanya.com/alanyada-bir-ilk-daha-ames-odasi-projesitamamlandi/60028/)

Ay İllüzyonu: Ay, ufka yakınken aslında büyük olmadığı hâlde onu büyük olarak algılarız. Eğer bir ölçüm aleti ile gerekli ölçümleri yaparsanız Ay’ın gökyüzünde herhangi bir konumdayken aynı büyüklükte olduğunu, yani ufka yaklaştığında gerçekte büyümediği ortaya çıkacaktır (Plotnik, 2009).

Izgara İllüzyonu (Şekil 8)

Şekil 8. Izgara İllüzyonu
(https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Szintillationsgitter_gerade_Linien.svg Wikimedia Commons aracılığı ile edinilmiştir ve Creative Commons AttributionShare Alike 4.0 International lisanslıdır)

Hareket İllüzyonu (Şekil 9)

Şekil 9. Hareket İllüzyonu

3- Bilinç Dışı Algılama- Subliminal (Eşik Altı) Mesajlar

Bilinçdışı mesajlar, mutlak eşiğin altındadır ve algılanma şansı %50’nin altında olan işitsel veya görsel mesajlardır (Plotnik, 2009).

4- Algıyı Etkileyen Sosyal ve Kültürel Farklılıklar

Hedden ve arkadaşları (2008) katılımcılardan, kutuların içindeki çizgilerin uzunluklarını tahmin etmelerini istediler (Şekil 10). “Çizgilerin etrafındaki kutuya dikkat et.” deyince Batı kökenli kişilerin üst kortikal bölgelerinde daha fazla etkinlik oluyordu. Doğu Asyalılarda ise “Kutuyu dikkate alma.” deyince bu etkinlik artıyordu. Beyinlerindeki bu aktivite, dikkatlerini daha fazla toplamaları gerektiği anlamına geliyordu. Kültürel düşünme tarzlarının tersini yapmaları söylendiğinde kayda değer oranda daha fazla oranda beyin etkinliği gözlemlendi.

Şekil 10. Algıyı Etkileyen Kültür (Hedden ve arkadaşları, 2008)

5- Duyum Ötesi Algı

Duyum ötesi algı, duyu organlarıyla normal duyu süreçleri dışında, bilgi gönderme veya almayı içeren psişik deneyimdir ancak şimdiye kadar yapılan araştırmalar ve deneylerle bu tür becerileri olan bir kişi tespit edilmemiştir (Plotnik, 2009).