10.29. Okul Yöneticilerinin Liderlik Rolleri

Okul yöneticilerinin liderlik rolleri

Dr. Öğr. Üyesi Hatice TURAN

Okulun başarısı;
• Eğitim-öğretime uygun ortam yaratılması,
• Okul paydaşlarınca kabul görmüş amaçların oluşturulması ve bu amaca uygun iş birlikli hareket edilmesi,
• Öğrenme için gerekli donanımın tahsis edilmesi,
• Öğretim programının doğru şekilde belirlenmesi,
• Uygulanması ve denetlenmesi, öğretmenlerin kendilerini geliştirmeleri,
• Öğrencilerin gelişimini destekler nitelikte okul iklimi oluşturulması gibi birçok faktöre bağlıdır.

Tüm bu faktörlerin uygun şekilde düzenlenmesi ve işe koşulması görevlerinin, büyük ölçüde okulun işleyişini sağlayan okul yöneticileri tarafından üstlenildiği yadsınamaz bir gerçektir.

Balcı’ya (2015) göre başarıyla tamamlanmış okul reformu çalışmaları, öğrenme ve öğretimin geliştirilmesinin büyük ölçüde okul yöneticilerine bağlı olduğunu ortaya koymuştur. Etkili okul hareketi kapsamında özellikle 1970’lerin sonu itibariyle okul yöneticilerinin liderlik davranışları okulun etkililiğinde rol oynayan temel faktörlerden biri olarak görülmüş, okul yöneticiliği kavramından liderlik kavramına doğru bir dönüşüm gündeme gelmiştir (Şişman, 2018).

Okul yöneticisinin liderliği öğrenci başarısında kritik önem taşımaktadır. Çünkü lider; okuldaki, öğrenci başarısına etki edebilecek nitelikteki tüm faktörleri harekete geçirebilecek pozisyonda görev yapar. Oynadığı bu anahtar rol nedeniyle de öğrenci başarısını artırma amaçlı yapılan bir okul reformunun, lideri olmadan başarılı olabilmesi mümkün değildir (Leithwood, SeashoreLouis, Anderson ve Wahlstrom, 2004, akt. Akkaya, 2021). Literatürde okul yöneticilerinin öğrenci başarısı üzerindeki etkilerine yönelik farklı araştırmalar da mevcuttur. Şekil 29’da okul yöneticilerinin öğrenci başarısına etkilerine yönelik farklı bakış açıları ortaya konulmuştur:

Şekil 30. Okul müdürünün öğrenci başarısına etki modelleri, Kaynak: Hallinger ve Heck, 1996, akt. Akkaya, 2021.

Leithwood, Anderson, Mascall ve Strauss (2010) eğitim liderliğinin bir tür etki stratejisi olduğu ve bu etkinin dolaylı olarak gerçekleştiği varsayımlarına dayanarak “Dört Yol Modeli”ni geliştirmişlerdir.

Modele göre, okul liderinin öğrenci başarısı üzerindeki etkisi

• duygusal,
• rasyonel,
• örgütsel ve
• ailesel olmak üzere dört yolla gerçekleşmektedir.

Şekil 31. Liderliğin Öğrenci Öğrenmesi Üzerindeki Etkisine İlişkin Dört Yol, Kaynak. Leithwood, Anderson vd., 2010

Okul müdürünün öğrenci başarısına etki eden davranışları;
• Liderliği üstlenme ve paylaşma,
• Vizyon oluşturma,
• İş birlikçi olma,
• Hesap verebilirlik,
• Disiplinli iklim yaratma,
• Etkili öğrenme ortamı yaratma ve
• Akademik gelişimi izleme olmak üzere yedi ana boyuta ayrılmaktadır.

Okul yönetiminde liderliği, okul süreçlerinde gerçekleşen tüm faaliyetleri etkileme gücü olarak tanımlamak mümkündür (Sergiovanni, 1984, akt. Akkaya, 2021). Geçmişte bilimsel/bürokratik yönetici, kolaylaştırıcı olarak görülen okul yöneticileri, günümüzde öğretim lideri olarak görülmeye başlamıştır (Beck ve Murphy, 1993). Öğretim liderliği; okuldaki yapı ve süreçleri öğrenme ortamına en iyi etki edecek şekilde işe koşarak öğrenci başarısını olumlu yönde etkileme çabalarının bütünüdür (Hallinger, 2011). Okul liderinin her şeyden önce kişisel vizyon sahibi olması, sonrasında örgütsel bir vizyon oluşturma hususunda yetenekli olması ve vizyonun örgütsel bağlamda kabul görerek paylaşılmasını sağlaması büyük önem arz etmektedir. Okulda gerçekleştirilen tüm faaliyetler ekip işidir. Bu ekip işinin başarılı şekilde tamamlanabilmesi ekip üyelerinin iş birlikçi becerilere sahip olmalarını gerektirir (Hoy ve Miskel, 2012).

Okul liderinin ilk olarak, iş birlikçi çalışma becerisine sahip olması ve bu beceriyi okul süreçlerinde işe koşması büyük önem arz etmektedir. İkinci olarak ise okul liderinin tüm okul ekibini iş birliği içinde çalışmaya özendirmesi, ekip çalışmasının çıktı kalitesi üzerindeki olumlu etkisinin farkında olması ve bu doğrultuda tüm paydaşları etkileyip harekete geçirmesi gerekmektedir. Hesap verebilirlik eğitim bağlamında; eğitim örgütlerinde gerçekleşen eğitim faaliyetlerinin nitelik ve niceliği, ayrıca eğitime ayrılan kaynakların nasıl harcandığı gibi hususlarda açıklama yükümlülüğü olarak tanımlanmaktadır (Balcı, 2011).

Okul liderlerinin hesap verebilirliği ise; liderin örgütün başarısı için gereken sorumlulukları üstlenmesi; alınan kararlar, sergilenen davranışlar, okulda gerçekleşen tüm süreç ve uygulamalar hakkında cevap verebilir olması ile ilgilidir (Kalman ve Gedikoğlu, 2014). Disiplin ikliminin sağlandığı okullarda örgütsel adalet işlemekte ve bu da tüm öğrencilere eşit şekilde davranılmasını sağlamaktadır. Ayrıca disipline edilmiş iklimin hâkim olduğu okullarda istenmedik davranışların azaldığı, örgütsel güvenin arttığı ve sağlanan düzenli öğrenme ortamı sayesinde öğrenci başarısının arttığını ortaya koyan araştırmalar bulunmaktadır (Leithwood, Anderson, vd., 2010; Leithwood vd., 2020). Okul lideri okulda etkili bir öğrenme ortamı oluşturulmasında anahtar rol oynamaktadır (Leithwood vd., 2004, akt. Akkaya, 2021). McEwan (2018) okul yöneticisinin öğretimsel liderlik davranışlarını kastettiğini ancak daha kapsayıcı bir kavram kullanmak gereğiyle eğitimci kavramını yeğlediğini belirtmiştir.

Okul yöneticisinin; öğretmen ve öğrenci ihtiyaçlarını temel alan eğitim programı strateji ve uygulamalarını, program geliştirme uzmanı, diğer danışmanlar ve öğretmenlerden aldığı destekle hayata geçirmesi ve bunu okul toplumuyla paylaşması gerekmektedir. Etkili öğretim stratejilerini kararlaştırmada diğer personelle iş birliği içerisinde çalışmak, öğretmenlerin karar alma sürecine katılımını sağlamak, öğretmen ve öğrencileri desteklemek de okul yöneticisinin öğrenme ortamını düzenleme davranışları arasındadır (Balcı, 2015).

Etkili bir öğrenme ortamı;
• Eğitim programının öğrenci ihtiyaçlarına ve okulun özelliklerine ve örgütsel amaçlara uygun şekilde planlanması,
• Etkili öğretme ve öğrenme stratejilerinin geliştirilmesi ve kullanılması,
• Akademik başarıya ilişkin yüksek beklentinin hâkim olduğu bir okul iklimi yaratılması,
• Öğretmenlerin niteliği ve geliştirilmesi,
• Eğitim teknolojileri ve gerekli diğer donanımların tedarik edilmesi,
• Yeteri kadar kaynak ayrılması,
• Zaman yönetimi,
• Sınıfların ve diğer bölümlerin öğrenmeyi maksimize edecek nitelikte düzenlenmesi,
• Öğrenci ve öğretmenlerin desteklenmesi gibi birçok uygulamanın okul müdürü önderliğinde kombine edilmesi ile oluşturulabilir.

Balcı (2015) okul yöneticisinin, liderlik davranışları sergilemesinin yanında okulun liderlik kapasitesinin geliştirmesi gibi bir görevi daha olduğundan, bu görev kapsamında da lider öğretmenlere ihtiyaç duyacağından söz etmiştir. Çünkü okul liderinin nihai görevi öğrenmeyi iyileştirmektir ve öğretmenlerin öğrenme sürecine etkisi büyüktür.

Padlet ile yapıldı

10. OKUL GELİŞTİRME ve LİDERLİK

10.1. Okul Geliştirmede Temel Kavramlar

10.2. Okul Geliştirme Teorileri

10.3. Okul Geliştirme Yöntemleri

10.4. Okul Geliştirme Modelleri – I

10.5. Okul Geliştirme Modelleri – II

10.6 .Okul Gelişim Süreci ve Okul Gelişim Planı

10.7. Okula Dayalı Yönetim

10.8. Öğrenen Okul

10.9. Örgütsel Değişme ve Yenileşme

10.10. Örgütsel Değişme ve Yenileşme

10.11. Etkili Okul Oluşturma

10.12. Okul Temelli Mesleki Gelişim

10.13. Mesleki Öğrenme Toplumu

10.14. Okul gelişiminde Okul Yönetiminin (Liderin) ve Çalışanların Rolü

10.15. Okul Geliştirmede Okul Kültürü ve İklimi

10.16. Liderlik Tanımı ve Kapsamı

10.17. Özellikler Yaklaşımı

10.18. Davranış Yaklaşımı

10.19. Durumsallık Yaklaşımı

10.20 .Öğretimsel Liderlik

10.21. Kültürel Liderlik

10.22. Moral (Etik) Liderlik

10.23. Teknolojik Liderlik

10.24. Dağıtımcı Liderlik

10.25. Vizyoner Liderlik

10.26. Dönüşümcü Liderlik

10.27. Uyum Sağlayıcı Liderlik

10.28. 21. Yüzyıl Liderlik Rolleri

10.29. Okul Yöneticilerinin Liderlik Rolleri

10.30. Öğretmenlerin Liderlik Rolleri

Görüş, öneri ve eleştirileriniz bizim için bir gelişme fırsatıdır. Lütfen yorumlarınızı yazınız...

Başa dön tuşu