Ortak Türk TarihiOTT.4. İlk Türk İslam DevletleriTARİH ZÜMRESİ

OTT.4.5. İdil Bulgar Devleti

İDİL BULGAR DEVLETİ

IX-XIII. yüzyıllarda tarih sahnesinde İdil Bulgar Devleti varlığını göstermiştir. Arap Halifeliği ve Hazar ötesi Türk kabile yönetimlerinin diplomatik ilişkileri sayesinde İdil (Volga) Nehri kıyısında, bugünkü Kazan şehrine yakın bir yerde ilk Türk İslam devleti olan İdil-Bulgar Devleti kurulmuştur.

Bulgar kelimesi, Eski Türkçede “karışık” manasına gelmektedir. Bulgar Türkleri, Doğu Avrupa’dan geri çekilen Hun kitlesi ile Kutrigur ve Utrigur boy birliklerini teşkil eden Ogur Türklerinin karışımından oluşmuştur. Önceleri Kök Türk Kağanlığı’nın idaresinde yaşayan Bulgarlar, 630 yılında bu devletin fetreti üzerine Büyük Bulgar Devleti’ni kurmuş ancak bu devlet kısa bir süre sonra komşu Hazar Kağanlığı tarafından ortadan kaldırılmıştır. Bunun üzerine devlet üç parçaya ayrılmıştır. Asparuh idaresindeki Bulgarlar, Tuna’ya doğru yönelerek Balkanlara girip VII. yüzyılda Tuna Bulgar Devleti’ni kurmuşlardır. Tuna Bulgarları bir süre sonra Slavlarla karışmış, 864 senesinde Boris Han tarafından Hristiyanlığın Ortodoks mezhebinin kabulüyle de Hristiyan olmuşlardır. Bugünkü Balkanlarda yaşayan Bulgarlar kısmen Tuna Bulgarlarının soyundandır.

Bulgarların bir kısmı ise İdil ve Kama (Volga’nın bir kolu) nehirlerinin birleştiği sahaya yerleşmişlerdir. İdil Bulgarları burada bölgenin yerli halkı Fin-Ugorları ve öteki Türk topluluklarını da idarelerine alarak bir devlet kurmuşlardır. Bulgar tüccarların Harezm’de ve Samani ülkesinde Müslüman tüccarlarla temasları, Harezmlilerin de Bulgarların ülkelerine gitmeleri neticesinde İdil bölgesinde İslam dini ve kültürü yayılmaya başlamıştır. Almış Han 920 yılında Abbasi Halifesi’ne, din âlimi ve mimarlar göndermesi için ricada bulunmuş; heyet 922 senesinde Bulgar ülkesine ulaşmıştır.

Bulgarlar, Hazar Kağanlığı’nın 965 senesinde yıkılmasına kadar bu devlete tabi olmuşlardır. Hazar Devleti’nin yıkılmasından sonra bağımsız bir devlet durumuna gelmişlerdir. Moğolların, Kalka Nehri
kıyısında Rusları yendikten sonra (1223) doğuya dönerken Bulgarların tuzağına düşerek ağır kayıplar verdiği tarihî eserlerde kayıtlıdır.

Batu Han yönetimindeki Cengiz Ordusu, ikinci batı seferinde Bulgarlar üzerine yürümüş ve 1236’da bu topraklara girmiştir. Bulgarlar, Batu Han’ın Deşt-i Kıpçak Bölgesi’nde kurduğu Altın Orda Devleti
döneminde bir dereceye kadar bağımsızlıklarını muhafaza etmişlerdir.

Hun, Bulgar, Hazar, Başkurt ve Suvar Türklerinden oluşan İdil Bulgar Devleti’nin halkları sonradan Çuvaş, Tatar, Başkurt ve Kuzey Kafkasya Türklerinin (Karaçay, Balkar, Kumuk) etnik oluşumunda etkili rol oynamışlardır.

İdil Bulgarları döneminde şehir kültürü gelişmiştir. İpek Yolu üzerinden kuzeyde Slav topluluklarına, doğuda Sibirya’ya götürülen eşyaların çeşitleri artmıştır.

Bu dönemde İdil-Bulgar yöresinde Kul Ali (1174-1248) tarafından yazılan Türkçe “Kıssa-i Yusuf “ eseri sadece buralarda değil, Orta Asya Türkleri arasında da asırlar boyunca okunagelmiştir. Özellikle Tatar, Başkurt, Özbek, Türkmen ve diğer Türk toplulukları arasında son yüzyıllara kadar bu eserin çevirisiz okunmuş olması o dönemdeki Türk dilinin ortak olduğuna tanıklık etmektedir

DESTEK, KATKI ve DEĞERLENDİRMELERİNİZİ BEKLİYORUZ.

Ünite ile ilgili dosya, doküman, sunum, slayt, ses, görüntü, fotoğraf, video, vb. her şeyi aşağıdaki sanal duvarda (Padlet) paylaşabilir, görüş ve düşüncelerinizi belirtebilir, yorumlarınızla katkıda bulunabilirsiniz. Yapacağınız tek şey + ya tıklayıp sonrasında istediğinizi panoya eklemek. Birlikte düşünüyor, tasarlıyor, üretiyor ve paylaşıyoruz. Öğretmen İmecesi

Made with Padlet
Daha Fazla Göster

Yorumlarınız, görüş, öneri ve eleştirileriniz bizim için bir gelişme fırsatıdır.

Başa dön tuşu
Skip to content