1.4.4.1. Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri
İçindekiler
1.4.4.1. Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri
Eğitimin insanları karşılaştıkları zorluklarla baş edebilecek şekilde yetiştirmesinin yanı sıra geleceğin hayat koşullarına da hazırlaması gerektiği bilinmektedir. Geçmişin “öğrenen insan” modeli bugünün dünyasında “öğrenmeyi öğrenen, sorgulayan, yeni durumlara kolaylıkla uyum sağlayan, sadece bilişsel değil sosyal ve duygusal yönden de gelişen insan” profiline karşılık gelmektedir. Bu nedenle sosyal-duygusal öğrenme becerileri, öğrencilerin okul içi ve okul dışı hayatlarında başarılı olmaları için onları destekleyecek bir yeterlik kümesi olarak ele alınmaktadır. Nitekim “sosyal-duygusal öğrenme becerileri” kavramında geçen “öğrenme” kelimesi, becerilerin öğrenme yaşantıları sonucunda geliştiğini göstermektedir. Bu bakış açısıyla oluşturulan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde sosyal-duygusal öğrenme becerileri, ayrı bir içerik veya öğrenme çıktısı olarak değil öğretim programlarının tamamına nüfuz eden ve bu yönüyle öğretim programında yer alan diğer becerilerin gelişimini destekleyen bir beceri seti olarak işlev görmektedir.
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli sosyal-duygusal öğrenme becerilerini alan becerileri ve kavramsal beceriler ile işe koşmayı amaçlayan ve öğrencilerin öğrenme çıktısına ulaşmasını sağlarken sosyal-duygusal yönden de bütüncül gelişimini destekleyen bir yapıdadır. Bu yapı, aynı zamanda dinamik niteliğiyle öğrencilerin bireysel farklılıklarına, okul ve çevrenin koşullarına, zamanın ruhuna ve geleceğin beklentilerine uyarlanabilir özelliktedir. Sosyal-duygusal öğrenme becerileri, sürdürülebilir olması için tüm eğitim kademelerinde sarmal bir yapıda geliştirilmektedir. Nitekim sosyal-duygusal öğrenme becerileri; yaşantılar yoluyla öğrenilebilir, öğretilebilir, gelişebilir ve değişebilir yapıdadır. Sosyal-duygusal öğrenme becerilerinin bu yapısı, modelde yer alan gelişim sürecinin tamamlayıcı ve bütünsel yönünü yansıtmaktadır. Sosyalduygusal öğrenme becerilerini geliştirmeye yönelik öğretim uygulamaları; öğretmenleri, öğrencileri, okul yöneticilerini, velileri ve diğer paydaşları kapsayacak şekilde planlanmalıdır. Bir sistemin düzenli ve verimli işlemesi için sistemde yer alan bütün unsurların uyum içerisinde olması önemlidir. Süreçteki tüm paydaşların sosyal-duygusal öğrenme becerilerine sahip olmalarının yanı sıra davranışlarıyla rol modeli olarak görülmeleri ve bütüncül öğretim programlarının uygulanmasında diğer paydaşlarla dayanışma içinde bulunmaları gerekmektedir.
Benlik Becerileri (SDB1)
Sosyal-duygusal öğrenme becerilerinin ilk bileşeni benlik becerileridir. Benlik becerileri, bireyin ihtiyacı olan kişisel kaynakları geliştirerek kullanabilmesini ifade etmektedir ve bu açıdan bireyin kendiliği ve kişiliği ile ilgili süreçleri yakından ilgilendirmektedir. Öğretim programlarında (i) kendini Tanıma (öz farkındalık becerisi, (ii) kendini düzenleme (öz düzenleme becerisi ve kendine uyarlama (öz yansıtma becerisi) olmak üzere üç benlik becerisi tanımlanmıştır. Aşağıda bu becerilerin ilgili süreç bileşenleri sunulmuştur.
SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık Becerisi)
Kendi özelliklerinin ve bu özelliklerin duygu, düşünce ve davranışlara yansımalarının bilincinde olunmasını ifade eder.
Süreç Bileşenleri
SDB1.1.SB1. Öğreneceği yeni konu/kavram veya bilgiyi nasıl öğrendiğini belirlemek
SDB1.1.SB2. Olaylar/durumlar karşısında hangi duyguları yaşadığını fark etmek
SDB1.1.SB3. Kendi duygularına ilişkin farkındalığını artırmaya yönelik çalışmalar yapmak
SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme Becerisi)
Kişisel hedeflerine ulaşabilmek için kendi duygularını, davranışlarını ve bilişsel stratejileri izleyerek, değerlendirerek ve pekiştirerek kontrol etmesini ifade eder
Süreç Bileşenleri
SDB1.2.SB1. İhtiyaçlarını karşılamaya yönelik hedef belirlemek
SDB1.2.SB2. Motivasyonunu ayarlamak
SDB1.2.SB3. Bir hedefi gerçekleştirebilmek için kendi duygu, düşünce ve davranışlarını izlemek ve yönetmek
SDB1.2.SB4. Bir hedefi gerçekleştirebilme sürecinde kendini değerlendirmek
SDB1.2.SB5. Kendi öğrenme durumunu geliştirmeye yönelik çalışmalar yapmak
SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma Becerisi)
Duygu, düşünce ve davranışlarını dönüştürmek ve geliştirmek için kendi duygu, düşünce ve davranışları üzerinde değerlendirmeler yapma ve bu değerlendirmelere dayalı tepkiler oluşturmayı ifade eder.
Süreç Bileşenleri
SDB1.3.SB1. Kendini değerlendirmek
SDB1.3.SB2. Duygu/düşünce/davranışlarını dönüştürmek
Sosyal Yaşam Becerileri (SDB2)
Sosyal-duygusal öğrenme becerilerinin ikinci bileşeni sosyal yaşam becerileri bileşenidir. Sosyal yaşam becerileri, bireyin toplumsal hayata etkin olarak katılabilmek ve günlük hayatta karşılaştığı problemlerin üstesinden gelebilmek için kullandığı becerileri ifade etmektedir ve bu açıdan bireyin toplumsal yönü ile ilişkilidir. Öğretim programlarında (i) iletişim, (ii) iş birliği ve (iii) sosyal farkındalık olmak üzere üç sosyal yaşam becerisi tanımlanmıştır. Aşağıda bu becerilerin ilgili süreç bileşenleri sunulmuştur.
SDB2.1. İletişim Becerisi
Duygu, düşünce veya bilgilerin sözlü ya da sözsüz olarak başkalarına iletilmesini ifade eder.
Süreç Bileşenleri
SDB2.1.SB1. Başkalarını etkin şekilde dinlemek
SDB2.1.SB2. Duygu ve düşüncelerini ifade etmek
SDB2.1.SB3. Sözlü ya da sözsüz olarak etkileşim sağlamak
SDB2.1.SB4. Grup iletişimine katılmak
SDB2.1.SB5. İletişiminin önündeki engelleri ortadan kaldırmak
SDB2.2. İş Birliği Becerisi
Ortak bir hedefe ulaşmak için iki veya daha fazla kişinin birlikte çalışabilmesini ifade eder
Süreç Bileşenleri
SDB2.2.SB1. Kişi ve gruplarla iş birliği yapmak
SDB2.2.SB2. Düşüncelerini başkalarıyla tartışmak/müzakere etmek
SDB2.2.SB3. Farklı düşünceler üzerinde uzlaşma sağlayıp ortaklıklar kurmak
SDB2.2.SB4. Ekip (takım) çalışması yapmak ve yardımlaşmak
SDB2.2.SB5. Sosyal etkileşimlerle elde edilen çıktıları eyleme dönüştürmek
SDB2.3. Sosyal Farkındalık Becerisi
Farklı geçmiş, kültür ve şartlardan gelen bireyler de dâhil olmak üzere başkalarının bakış açılarını anlama ve onlarla hemhâl olmayı ifade eder.
Süreç Bileşenleri
SDB2.3.SB1. Sosyal ipuçlarını dikkate almak
SDB2.3.SB2. Başkalarının duygularını, düşüncelerini ve bakış açılarını anlamak
SDB2.3.SB3. Başkalarına karşı anlayış geliştirerek saygı göstermek
SDB2.3.SB4. Toplumsal normlar hakkında bir anlayış geliştirmek
Ortak/Birleşik Beceriler (SDB3)
Öğretim programlarında alan yazınındaki diğer sosyal-duygusal öğrenme becerilerinin kavramsallaştırılmasından farklı biçimde özgün ortak/birleşik beceriler olarak ifade edilen bir beceri seti de tanımlanmıştır. Bu noktada ortak/birleşik beceriler, benlik becerileri ve sosyal yaşam becerileri ile birlikte sosyal-duygusal öğrenme becerilerinin yapısını oluşturmaktadır. Ortak/birleşik beceriler, modelde benlik becerileri ile sosyal yaşam becerilerinin kesişim noktasında yer almaktadır. Bu yönüyle bireyin hem kişisel hem de toplumsal yönünden beslenmektedir. Öğretim programlarında (i) uyum, (ii) esneklik ve (iii) sorumlu karar verme olmak üzere üç ortak/birleşik beceri tanımlanmıştır. Aşağıda bu becerilerin ilgili süreç bileşenleri sunulmuştur
SDB3.1. Uyum Becerisi
Hem benliği hem de çevresi ile dengeli bir ilişki kurup bu ilişkiyi sürdürebilmesini ifade eder.
Süreç Bileşenleri
SDB3.1.SB1. Yeni, değişen ve belirsiz durumları anlamak
SDB3.1.SB2. Yeni, değişen ve belirsiz durumlar karşısında değişime açık ve istekli olmak
SDB3.1.SB3. Yeni, değişen ve belirsiz durumlarla başa çıkmak için düşünce biçimini ayarlamak
SDB3.1.SB4. Yeni, değişen ve belirsiz durumlarda davranış veya eylemin doğasını, seviyesini ve derecesini ayarlamak
SDB3.1.SB5. Yeni, değişen ve belirsiz bir çevreyle başarılı bir şekilde etkileşime geçmek için duygusal tepkileri ayarlamak
SDB3.2. Esneklik Becerisi
Ortaya çıkan yeni bir duruma uyum sağlayabilmeyi, mevcut çözümleri güncelleyerek farklı çözümler üretebilmeyi ifade eder
Süreç Bileşenleri
SDB3.2.SB1. Zor durumlara farklı çözümler bulmak
SDB3.2.SB2. Yeni durumlara uyum sağlamak
SDB3.3. Sorumlu Karar Verme Becerisi
Çeşitli durumlarda ahlaki sorumluluk çerçevesinde kişisel davranış ve sosyal etkileşimler hakkında özenli ve yapıcı seçimler yapılabilmesini ifade ede
Süreç Bileşenleri
SDB3.3.SB1. Problemleri tanımlayıp çözmek
SDB3.3.SB2. Eylemlerinin sonuçlarını öngörmek
SDB3.3.SB3. Gerekçeli yargıda bulunmak
SDB3.3.SB4. Alınan kararların ahlaki olarak uygunluğunu değerlendirmek
SDB3.3.SB5. Derinlemesine düşünmek
