1.4.1.4. Alan Becerileri

Becerilerin süreç boyunca kullanılması bağlama dayalı bilgi kümelerini gerektirmektedir. Beceri gelişimini modellemede ve anlamlandırmada becerilerin soyutlanması ve bilgi ile birlikte yorumlanması önem taşımaktadır. Alan becerileri; kavramsal becerileri ve/veya alana özgü bütünleşik becerileri kapsayacak şekilde yapılandırılmıştır. Bu yönüyle alan becerileri, kavramsal becerileri ve/veya alana özgü bütünleşik becerileri kapsayan ve bu becerilerin süreç bileşenlerini de içeren yapılardır.

Türkçe Alan Becerileri (TAB)

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde Türkçe alan becerileri tüm beceri alanlarının, okuryazarlıkların, eğilimlerin ve değerlerin temel bileşeni olarak ele alınmıştır. Ana dili aracılığıyla iletişim kuran birey, dili anlama ve anlatma amacıyla kullanmaktadır. Anlama, başkaları tarafından gönderilen görsel ve işitsel uyaranların (ses, yazı, görüntü vb.) birey tarafından anlamlandırılmasıdır. Anlatma ise görsel ve işitsel uyaranların (ses, yazı, görüntü vb.) içerik üretmek üzere birey tarafından kullanılmasına dayanan bir süreçtir. Türkçe alan becerileri; anlama ve anlatma çerçevesinde dinleme/izleme, okuma, yazma ve konuşma becerileri ele alınmıştır. Anlama ve anlatma bütünleşik nitelik taşıyan dil becerileri oldukları için birey iletişim ortamının bileşenlerine uygun olarak dilsel iletişim etkinliğini yönetme, anlam ve içerik oluşturma, üretilen anlamı çözümleme ve kural uygulama işlemlerini gerçekleştirmektedir. Programda Türkçe alan becerileri olarak yer verilen bu becerilere yönelik uygun süreç bileşenleri de oluşturulmuştur. Bu bileşenlerin bir bölümü kavramsal becerilerden oluşmaktadır. Bunun sebebi söz konusu becerilerin dilden bağımsız düşünülemeyecek olmasıdır. Dilin anlam ve yapı boyutlarına özgü bilgiler (söz varlığını kullanabilme, yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme vb.) kural uygulama işlemi olarak verilmiştir. Türkçe alanına özgü son işlem olan kendine uyarlama (öz yansıtma becerisi), benlik becerileri arasından alınmış ve alana özgü beceri olarak sunulmuştur. Bu yapılırken ana dili eğitimi sürecinde bireyin dil becerisini geliştirme süreci hakkında düşünmesi, kendini değerlendirmesi ve uyarlayabilmesi; sonunda kendi dinleyici, okuyucu, konuşmacı ve yazar kimliğini oluşturması amaçlanmıştır.

1. Anlama Becerileri

Dinleme/İzleme Becerisi (TAB1)

Dinleme/izleme becerisi; “dinlemeyi/izlemeyi yönetme”, “anlam oluşturma”, “çözümleme” ve “yansıtma” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

TAB1.1. Dinlemeyi/ İzlemeyi Yönetme

Süreç Bileşenleri
TAB1.1.SB1. Seçim yapmak
TAB1.1.SB2. İlişkiyi sürdürmek

TAB1.2. Anlam Oluşturma

Süreç Bileşenleri
TAB1.2.SB1. Ön bilgilerle bağlantı kurmak
TAB1.2.SB2. Tahmin etmek
TAB1.2.SB3. Çıkarım yapmak
TAB1.2.SB4. Karşılaştırmak
TAB1.2.SB5. Sınıflandırmak
TAB1.2.SB6. Tepki vermek

TAB1.3. Çözümleme

Süreç Bileşenleri
TAB1.3.SB1. Parçaları belirlemek
TAB1.3.SB2. Parçalar arasındaki ilişkileri belirlemek
TAB1.3.SB3. Parçalar arasındaki etkileşimleri belirlemek

TAB1.4. Yansıtma

Süreç Bileşenleri
TAB1.4.SB1. Kendini değerlendirmek
TAB1.4.SB2. Tepki ortaya koymak

Okuma Becerisi (TAB2)

Okuma becerisi; “okumayı yönetme”, “anlam oluşturma”, “çözümleme” ve “yansıtma” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

TAB2.1. Okumayı Yönetme

Süreç Bileşenleri
TAB2.1.SB1. İnceleme ve görüş oluşturmak
TAB2.1.SB2. Seçim yapmak

TAB2.2. Anlam Oluşturma

Süreç Bileşenleri
TAB2.2.SB1. Ön bilgilerle bağlantı kurmak
TAB2.2.SB2. Tahmin etmek
TAB2.2.SB3. Çıkarım yapmak
TAB2.2.SB4. Karşılaştırmak
TAB2.2.SB5. Sınıflandırmak
TAB2.2.SB6. Tepki verme

TAB2.3. Çözümleme

Süreç Bileşenleri
TAB2.3.SB1. Parçaları belirlemek
TAB2.3.SB2. Parçalar arası ilişkileri belirlemek
TAB2.3.SB3. Parçalar arası etkileşimleri belirlemek

TAB2.4. Yansıtma

Süreç Bileşenleri
TAB2.4.SB1. Kendini değerlendirmek
TAB2.4.SB2. Tepki ortaya koymak

2. Anlatma Becerileri

Konuşma Becerisi (TAB3)

Konuşma becerisi; “konuşmayı yönetme”, “içerik oluşturma”, “kural uygulama” ve “yansıtma” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

TAB3.1. Konuşmayı Yönetme

Süreç Bileşenleri
TAB3.1.SB1. Seçim yapmak
TAB3.1.SB2. İlişkiyi sürdürmek

TAB3.2. İçerik Oluşturma

Süreç Bileşenleri
TAB3.2.SB1. Ön bilgilerle bağlantı kurmak
TAB3.2.SB2. Tahmin etmek
TAB3.2.SB3. Karşılaştırmak
TAB3.2.SB4. Sınıflandırmak
TAB3.2.SB5. Yeniden ifade etmek
TAB3.2.SB6. Tepki vermek
TAB3.2.SB7. Sesle anlam oluşturmak
TAB3.3.SB8. Görselle anlam oluşturmak
TAB3.2.SB9. Sunmak

TAB3.3. Kural Uygulama

Süreç Bileşenleri
TAB3.3.SB1. Plan hazırlamak
TAB3.3.SB2. Düşünceyi geliştirme yollarını kullanmak
TAB3.3.SB3. Uygun söz varlığı kullanmak
TAB3.3.SB4. İletileri açık ve örtük biçimde ifade etmek
TAB3.3.SB5. Türkçe dil yapılarını uygulamak
TAB3.3.SB6. Bağdaşıklık ögelerini kullanmak
TAB3.3.SB7. Beden dilini ve mekânı kullanmak

TAB3.4. Yansıtma

Süreç Bileşenleri
TAB3.4.SB1. Kendini değerlendirmek
TAB3.4.SB2. Tepki ortaya koymak

Yazma Becerisi (TAB4)

Yazma becerisi; “yazmayı yönetme”, “içerik oluşturma”, “kural uygulama” ve “yansıtma” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

TAB4.1. Yazmayı Yönetme

Süreç Bileşenleri
TAB4.1.SB1. Seçim yapmak
TAB4.1.SB2. İlişkiyi sürdürmek

TAB4.2. İçerik Oluşturma

Süreç Bileşenleri
TAB4.2.SB1. Ön bilgilerle bağlantı kurmak
TAB4.2.SB2. Tahmin etmek
TAB4.2.SB3. Karşılaştırmak
TAB4.2.SB4. Sınıflandırmak
TAB4.2.SB5. Yeniden ifade etmek
TAB4.2.SB6. Tepki vermek
TAB4.2.SB7. Görselle anlam oluşturmak
TAB4.2.SB8. Sunmak

TAB4.3. Kural Uygulama

Süreç Bileşenleri
TAB4.3.SB1. Plan hazırlamak
TAB4.3.SB2. Düşünceyi geliştirme yollarını kullanmak
TAB4.3.SB3. Uygun söz varlığı kullanmak
TAB4.3.SB4. İletileri açık ve örtük biçimde ifade etmek
TAB4.3.SB5. Türkçenin dil yapılarını uygulamak
TAB4.3.SB6. Bağdaşıklık ögelerini kullanmak
TAB4.3.SB7. Yazım kurallarını uygulamak
TAB4.3.SB8. Noktalama kurallarını uygulamak

TAB4.4. Yansıtma

Süreç Bileşenleri
TAB4.4.SB1. Kendini değerlendirmek
TAB4.4.SB2. Tepki ortaya koymak

Matematik Alan Becerileri (MAB)

Matematik alan becerileri ilkokul, ortaokul ve lise düzeyini kapsayan ve süreç bileşenleri ile modellenebilen beceriler dikkate alınarak belirlenmiştir. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde yer verilen beş matematik alan becerisi şunlardır: Matematiksel muhakeme, matematiksel problem çözme, matematiksel temsil, veri ile çalışma ve veriye dayalı karar verme, matematiksel araç ve teknoloji ile çalışma.

Matematik alan becerileri kavramsal becerilerden bütünleşik beceriler üzerine inşa edilmiştir. Bütünleşik beceri setinin karşılayamadığı durum veya süreçler için matematiğe özgü bütünleşik beceriler tanımlanmıştır. Bu anlamda kavramsal becerilerle matematik alan becerilerinin sıkı bir etkileşimi söz konusu olup bu iki beceri türünün birbirinin gelişimini destekleyen yapısı ön plandadır. Belirlenen bir matematik alan becerisinin süreç bileşenleri oluşturulurken öncelikle kavramsal bütünleşik becerilerin tanımları ve süreçleri incelenmiş, bunlardan ilgili alan becerisinin belli bir boyutunu yansıtanlar seçilerek süreçlerin modellenmesine entegre edilmiştir. Örneğin; çözümleme, yorumlama ve çıkarım yapma bütünleşik becerileri içerdikleri süreç bileşenleri göz önünde bulundurularak matematiksel muhakeme becerisinin ardışık ilk üç becerisi olarak belirlenmiştir (Bütüncül bir beceri yapısı oluşturması için yorumlama becerisinin ilk bileşeni alınmamıştır). Bu üç beceri üzerine kurulu bir yapının matematiksel muhakemeyi tam olarak karşılayamayacağı görüldüğünden “Matematiksel doğrulama veya ispat yapma” şeklinde alana özgü bir bütünleşik beceri süreç bileşenleri ile birlikte dördüncü bileşen olarak tanımlanmıştır. Matematiksel temsil ve veri ile çalışma ve veriye dayalı karar verme becerileri, matematiğe özgü yapıları göz önünde bulundurularak tamamıyla alana özgü bütünleşik beceriler üzerine inşa edilmiştir.

Matematiksel Muhakeme Becerisi (MAB1)

Bilgi veya varsayımlar kullanarak mantığa yatkın çıkarımlarda bulunma sürecini ifade eder. Matematiksel muhakeme becerisi; “çözümleme”, “yorumlama”, “çıkarım yapma” ve “matematiksel doğrulama veya ispat yapma” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

KB2.4. Çözümleme

Süreç Bileşenleri
KB2.4.SB1. Nesne, olgu ve olaylara ilişkin parçaları belirlemek
KB2.4.SB2. Parçalar arasındaki ilişkileri belirlemek

KB2.14. Yorumlama

Süreç Bileşenleri
KB2.14.SB2. Mevcut olay/konu/durumu bağlamdan kopmadan dönüştürmek
KB2.14.SB3. Kendi ifadeleriyle olay/konu/durumu nesnel, doğru anlamı
değiştirmeyecek bir şekilde yeniden ifade etmek

KB2.10. Çıkarım Yapma

Süreç Bileşenleri
KB2.10.SB1. Mevcut bilgisi dâhilinde varsayımda bulunmak
KB2.10.SB2. Örüntüleri listelemek
KB2.10.SB3. Karşılaştırmak
KB2.10.SB4. Önerme sunmak
KB2.10.SB5. Değerlendirmek

MAB1.1. Matematiksel Doğrulama veya İspat Yapma

Süreç Bileşenleri
MAB1.1.SB1. Matematiksel doğrulama veya ispat yöntemlerini seçerek kullanmak
MAB1.1.SB2. Matematiksel ispat veya doğrulamayı değerlendirmek

Matematiksel Problem Çözme Becerisi (MAB2)

Asgari düzeyde matematiksel bir problemi çözebilmek için deneyimlenmesi gereken süreci ifade eder. Matematiksel problem çözme becerisi; “çözümleme”, “yorumlama”, “matematiksel çözümler geliştirme” ve “yansıtma” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

KB2.4. Çözümleme

Süreç Bileşenleri
KB2.4.SB1. Nesne, olgu ve olaylara ilişkin parçaları belirlemek
KB2.4.SB2. Parçalar arasındaki ilişkileri belirlemek

KB2.14. Yorumlama

Süreç Bileşenleri
KB2.14.SB2. Mevcut olay/konu/durumu bağlamdan kopmadan dönüştürmek
KB2.14.SB3. Kendi ifadeleriyle olay/konu/durumu nesnel, doğru anlamı değiştirmeyecek bir şekilde yeniden ifade etmek.

MAB2.1. Matematiksel Çözümler Geliştirme

Süreç Bileşenleri
MAB2.1.SB1. Problemin çözümü için bir strateji oluşturmak
MAB2.1.SB2. Stratejiyi işe koşarak problemi çözmek
MAB2.1.SB3. Problemin çözümünü kontrol etmek.

KB2.15. Yansıtma

Süreç Bileşenleri
KB2.15.SB1. Deneyimi gözden geçirmek
KB2.15.SB2. Deneyime dayalı çıkarım yapmak
KB2.15.SB3. Ulaşılan çıkarımları değerlendirmek.

Matematiksel Temsil Becerisi (MAB3)

Matematik diliyle ifade edilebilir bir durumu, problemi, çözümü ya da ispatı bireyin anlamlandırması ve çevresi ile paylaşarak tartışması için gerekli olan matematiksel süreçleri, olguları ve düşünceleri sergileme araçlarını ifade eder. Matematiksel temsil becerisi, “matematiksel temsillerden yararlanma” ve “matematiksel temsilleri değerlendirme” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

MAB3.1. Matematiksel Temsillerden Yararlanma

Süreç Bileşenleri
MAB3.1.SB1. Matematiksel temsilleri bağlamlarındaki anlamları ile tanımak
MAB3.1.SB2. Matematiksel temsilleri belirlemek
MAB3.1.SB3. Matematiksel temsili kullanmak ve/veya oluşturmak.

MAB3.2. Matematiksel Temsilleri Değerlendirme

Süreç Bileşenleri
MAB3.2.SB1. Matematiksel temsili analiz etmek
MAB3.2.SB2. Matematiksel temsilleri karşılaştırmak
MAB3.2.SB3. Karşılaştırmalarına ilişkin yargıda bulunmak

Veri ile Çalışma ve Veriye Dayalı Karar Verme Becerisi (MAB4)

İstatistiksel bir problemi çözmek veya bir araştırma sorusuna cevap bulmak için verilerden belirli süreç adımlarını takip ederek anlamlı sonuçlar çıkarmayı ifade eder. Veri ile çalışma ve veriye dayalı karar verme becerisi; “istatistiksel problemi belirleme”, “verileri toplama ve analize hazırlama”, “bulgulara ulaşma” ve “bulguları yorumlama” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

MAB4.1. İstatistiksel Problemi Belirleme

Süreç Bileşenleri
MAB4.1.SB1. İstatistiksel araştırma gerektiren gerçek yaşam durumunu belirlemek
MAB4.1.SB2. Bağlam içerisinde veriye dayalı cevaplanabilecek araştırma soruları oluşturmak

MAB4.2. Verileri Toplama ve Analize Hazırlama

Süreç Bileşenleri
MAB4.2.SB1. Verileri toplamak için plan yapmak
MAB4.2.SB2. Verileri toplamak ve analize hazırlamak

MAB4.3. Bulgulara Ulaşma

Süreç Bileşenleri
MAB4.3.SB1. Uygun analiz yöntemlerini seçmek
MAB4.3.SB2. Verileri analiz etmek

MAB4.4. Bulguları Yorumlama

Süreç Bileşenleri
MAB4.4.SB1. Bulgulara ait sonuç çıkarmak
MAB4.4.SB2. Sonuçları değerlendirmek

Matematiksel Araç ve Teknoloji İle Çalışma Becerisi (MAB5)

Matematiği öğrenirken, matematiksel bir durumu incelerken, bir problemin çözümünü araştırırken, matematiği yazılı, sözlü veya görsel yollarla paylaşırken uygun araç ve teknolojiden yararlanmayı ifade eder. Matematiksel araç ve teknoloji ile çalışma becerisi, “matematiksel araç ve teknolojiden yararlanma” ve “değerlendirme” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

MAB5.1. Matematiksel Araç ve Teknolojiden Yararlanma

Süreç Bileşenleri
MAB5.1.SB1. Matematiksel araç ve teknolojiyi tanımak
MAB5.1.SB2. Matematiksel bir durumu incelemek veya bir problemi çözmek için gerekli araç ve teknolojiyi belirlemek
MAB5.1.SB3. Matematiksel araç ve teknolojiyi kullanmak

KB2.17. Değerlendirme

Süreç Bileşenleri
KB2.17.SB1. Mevcut olay/konu/duruma ilişkin ölçüt belirlemek
KB2.17.SB2. Mevcut olay/konu/duruma ilişkin ölçme yapmak
KB2.17.SB3. Ölçme sonuçlarını belirlediği ölçütlerle karşılaştırmak
KB2.17.SB4. Karşılaştırmalarına ilişkin yargıda bulunmak

Fen Bilimleri Alan Becerileri (FBAB)

Fen bilimleri eğitimi, bireylerin karşılaştığı problemleri fark edebilmesi, kararlar vermesi ve hayata yönelik faaliyetlerini bu kararlar bağlamında düzenlemesine yönelik deneyim kazanmalarını destekler. Söz konusu deneyimleri kazandırmak için fen öğretimi sürecinde öğrenciler günlük hayattaki olayları ve olguları fen kavramlarıyla anlamlandırırken bilimsel becerileri uygun ve etkili bir şekilde kullanmak durumundadır.

Öğrencilerden bilimsel araştırma süreçlerini yürütebilme ve değerlendirebilme, elde edilen kanıtları analiz edebilme, yorumlayabilme ve sonuçları farklı gösterim biçimleri ile temsil edebilme becerisine sahip olmaları beklenmektedir. Bu kapsamda Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde 13 farklı fen bilimleri alan becerisi tanımlanmıştır. Fen bilimleri alan becerileri; bilimsel gözlem, sınıflandırma, bilimsel gözleme dayalı tahmin, bilimsel veriye dayalı tahmin, operasyonel tanımlama, hipotez oluşturma, deney yapma, bilimsel çıkarım yapma, bilimsel model oluşturma, tümevarımsal akıl yürütme, tümdengelimsel akıl yürütme, kanıt kullanma ve bilimsel sorgulama becerilerinden oluşmaktadır. Fen bilimleri alan becerilerinin tamamı birbiriyle ilişkili olup bazı beceriler ise birden fazla beceriyi kapsayacak biçimde yapılandırılmıştır. Bu bütünleşik yapıda olan alan becerileri süreç bileşenleriyle birlikte kullanılmayı gerektirmektedir.

Bilimsel Gözlem Becerisi (FBAB1)

Bilgiye ulaşmada veya bilgiyi yapılandırmada tüm duyularla doğrudan ya da dolaylı olarak nesne, olgu, olay ve süreçlerle ilgili veriler toplamayı ifade eder.

FBAB1. Bilimsel Gözlem

Süreç Bileşenleri
FBAB1.SB1. Nitelikleri tanımlamak
FBAB1.SB2. Veri toplamak ve kaydetmek
FBAB1.SB3. Verileri açıklamak

Sınıflandırma Becerisi (FBAB2)

Bir nesne, canlı, olay ve olguya ait niteliklerin belirlenmesi, benzerliklerinin, farklılıklarının ve aralarındaki (örüntüsel) ilişkilerin belirlenmesi ve bunlara göre gruplandırılması ya da ayrıştırılmasını ifade eder.

FBAB2. Sınıflandırma

Sınıflamak ve/veya değişkenleri belirlemek

FBAB2.SB2. Niteliklerine göre ayrıştırmak
FBAB2.SB3. Gruplandırmak
FBAB2.SB4. Etiketlemek

Bilimsel Gözleme Dayalı Tahmin Becerisi (FBAB3)

Mevcut durum/olay ile ilgili ön gözlemlerden veya deneyimlerden yola çıkarak çıkarım yapmayı ve buna ilişkin yargıda bulunmayı ifade eder.

FBAB3. Bilimsel Gözleme Dayalı Tahmin

Süreç Bileşenleri
FBAB3.SB1. Ön bilgi ve deneyimle önerme oluşturmak
FBAB3.SB2. Gözleme dayalı olan ve olmayan önermeleri karşılaştırmak
FBAB3.SB3. Tahminlerini temellendirmek için gözlem verilerinden sonuç çıkarmak
FBAB3.SB4. Gözlemlenmemiş duruma ilişkin tahminde bulunmak
FBAB3.SB5. Tahminlerin geçerliğini sorgulamak

Bilimsel Veriye Dayalı Tahmin Becerisi (FBAB4)

Mevcut durum/olaya ilişkin eldeki veriler üzerinden hesaplamalar yapılarak yargıda bulunmayı ifade eder.

FBAB4. Bilimsel Veriye Dayalı Tahmin

Süreç Bileşenleri
FBAB4.SB1. Verilere ve/veya ön bilgilere dayalı önerme oluşturmak
FBAB4.SB2. Veriye dayalı olan ve olmayan önermeleri karşılaştırmak
FBAB4.SB3. Hesaplama ve tahmin yapmak
FBAB4.SB4. Tahminlerin geçerliğini sorgulamak

Operasyonel Tanımlama Becerisi (FBAB5)

Örneklerin ilişkilendirilerek veya bir şeyin nasıl çalıştığına dair düşüncelerin paylaşılarak bir kavramın anlaşılmasının gösterilmesini ifade eder.

FBAB5. Operasyonel Tanımlama

Süreç Bileşenleri
FBAB5.SB1. Nitelikleri tanımlamak
FBAB5.SB2. Ölçüm yapmak
FBAB5.SB3. Amaca uygun tanım yapmak

Hipotez Oluşturma Becerisi (FBAB6)

Belirlenen bir problemi çözmek amacıyla değişkenler arasındaki ilişkileri açıklamaya çalışan bilimsel, basit ve sınanabilir özelliğe sahip önermeleri ifade eder.

FBAB6. Hipotez Oluşturma

Süreç Bileşenleri
FBAB6.SB1. Problemi tanımlamak
FBAB6.SB2. Neden-sonuç ilişkilerini belirlemek
FBAB6.SB3. Değişkenleri belirlemek
FBAB6.SB4. Değişkenleri kontrol etmek
FBAB6.SB5. Önerme sunmak

Deney Yapma Becerisi (FBAB7)

Salt gözlemin ötesine geçerek ölçme verileri ve onların analizlerini kullanarak bir sonuca ulaşma sürecini ifade eder.

FBAB7. Deney Yapma

Süreç Bileşenleri
FBAB7.SB1. Deney tasarlamak
FBAB7.SB2. Ölçme ve veri analizi yapmak

Bilimsel Çıkarım Yapma Becerisi (FBAB8)

Gözlem verilerine dayanan destekleyici kanıtlara ve geçmiş deneyimlere dayalı bir sonuca ulaşma ve bir
yargıda bulunmayı ifade eder.

FBAB8. Bilimsel Çıkarım Yapma

Süreç Bileşenleri
FBAB8.SB1. Nitelikleri tanımlamak
FBAB8.SB2. Veri toplamak ve kaydetmek
FBAB8.SB3. Verileri yorumlamak ve değerlendirmek

Bilimsel Model Oluşturma Becerisi (FBAB9)

Bilişsel ve zihinsel aşamalar içeren bilimsel işlemler bütününü ifade eder.

FBAB9. Bilimsel Model Oluşturma

Süreç Bileşenleri
FBAB9.SB1. Açıklamalar için model önermek
FBAB9.SB2. Yeni kanıtlarla modeli yenilemek

Tümevarımsal Dayalı Akıl Yürütme Becerisi (FBAB10)

Deneyimlere dayalı gözlemlerden veya deneysel olarak çıkarılmış önermelerden genellemelere ulaşmak yani deneyimlerden genelleme yoluyla bilgi üretme yöntemini ifade eder.

FBAB10. Tümevarımsal Akıl Yürütme

Süreç Bileşenleri
FBAB10.SB1. Örüntü bulmak
FBAB10.SB2. Genelleme yapmak

Tümdengelimsel Akıl Yürütme Becerisi (FBAB11)

Mantıksal çıkarım adımları izlenerek, genel önermelerden yola çıkılarak özel önermelerin elde edilme sürecini ifade eder.

FBAB11. Tümdengelimsel Akıl Yürütme

Süreç Bileşenleri
FBAB11.SB1. Kuramsal temele dayalı hipotez kurmak ve test etmek
FBAB11.SB2. Geçerli hipotezleri yeni durumları açıklamak için kullanmak

Kanıt Kullanma Becerisi (FBAB12)

Bilimsel sorgulama, argümantasyon ve problem çözme süreçlerinin temel becerisini ifade eder.

FBAB12. Kanıt Kullanma

Süreç Bileşenleri
FBAB12.SB1. Veri toplamak ve kaydetmek
FBAB12.SB2. Veri setleri oluşturmak
FBAB12.SB3. Veriye dayalı açıklama yapmak

Bilimsel Sorgulama Becerisi (FBAB13)

Bilim insanlarının gözlemlenebilir bilimsel nitelikteki bir konuyu, sorunu veya olayı anlamak ve kanıtlara dayalı olarak açıklamak için kullandıkları sistematik araştırma yöntemleri ve stratejilerinin bütününü ifade eder.

FBAB13. Bilimsel Sorgulama

Süreç Bileşenleri
FBAB13.SB1. Soru veya problemi tanımlamak
FBAB13.SB2. Sorusunu/problemini cevaplamak/çözüm bulmak için bir model geliştirmek
FBAB13.SB3. Araştırmayı planlamak ve gerçekleştirmek
FBAB13.SB4. Verileri analiz etmek ve yorumlamak
FBAB13.SB5. Kanıta dayalı açıklama yapmak ve çözüm üretmek
FBAB13.SB6. Bilgiyi değerlendirmek ve paylaşmak

Sosyal Bilimler Alan Becerileri (SBAB)

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde sosyal bilimler alan becerileri kapsamında yerli ve yabancı literatür, alanın kendine özgü yapısı ve çağın gereklilikleri göz önünde bulundurularak yirmi birinci yüzyıl becerileri ile de güçlü ilişkileri olan on yedi alan becerisi belirlenmiştir. Bunlar; “Zamanı Algılama ve Kronolojik Düşünme Becerisi, Kanıta Dayalı Sorgulama ve Araştırma Becerisi, Tarihsel Empati Becerisi, Değişim ve Sürekliliği Algılama Becerisi, Sosyal Katılım Becerisi, Girişimcilik Becerisi, Mekânsal Düşünme Becerisi, Coğrafi Sorgulama Becerisi, Coğrafi Gözlem ve Saha Çalışması Becerisi, Harita Becerisi, Tablo, Grafik, Şekil ve/veya Diyagram Becerisi, Mantıksal Muhakeme Becerisi, Felsefi Sorgulama Becerisi, Felsefi Muhakeme Becerisi, Felsefi Düşünce Ortaya Koyma Becerisi, Eleştirel Sosyolojik Düşünme Becerisi, Tarihsel Sorun Analizi ve Karar Verme Becerisi”dir.

Alan becerilerinin kazanılabilmesi noktasında belirli süreçlerin iç içe geçtiği karmaşık bir yapının söz konusu olduğu, bir beceriyi kazanabilmek/uygulayabilmek için birçok alt becerinin yerine getirilmesi zorunluluğu ve birbirini etkileyen/şekillendiren bütünlüklü bir yapı ortaya çıkmaktadır. Bu yönüyle her becerinin kendi iç dinamiğini detaylandırmak ve hangi çok boyutlu süreçlerden geçilerek o becerinin kazanılabileceğini ortaya koymak hedeflenmiştir. Her beceri, kendi içerisinde birbirini etkileyen/şekillendiren ve ardışık olmayan süreçlerin modellenmesiyle açıklanmıştır. Beceriyi kazanma süreçlerinin detaylı bir şekilde ortaya konulması, sonraki dönemlerde becerinin kazanılıp kazanılmadığını ölçme ve değerlendirme açısından kolaylık sağlayacak, ölçme ve değerlendirme araçları geliştirme boyutunda yol gösterici olacaktır.

Her becerinin kendi içerisinde barındırdığı çok boyutlu ve iç içe geçmiş süreçler yapısı ortaya konulurken Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde yer alan, temel düzeyde eylemlerin bir araya gelmesinden oluşan ve süreç modellemesi içeren bütünleşik becerilerden sıklıkla yararlanılmıştır. Yine sosyal bilimler alanının gereklilikleri ve kendine özgü yapısı göz önünde bulundurularak alana özgü bütünleşik beceriler de belirlenerek özgün bir süreç modellemesi ortaya konulmuştur. Her bütünleşik becerinin ya da alana özgü bütünleşik becerinin geliştirilebilmesi için gereken açık ve gözlemlenebilir eylemleri içeren “süreç bileşenleri” de bütünleşik becerilerin alt boyutlarında belirlenmiştir.

Zamanı Algılama ve Kronolojik Düşünme Becerisi (SBAB1)

En temelde tarihsel olay, dönem ve aktörleri zamanın içine yerleştirmeye ve zaman içinde ardışık bir şekilde sıralamaya katkı sağlayan; farklı olay ve dönemlerin birbirleriyle ilişkisini tanımayı kolaylaştıran, bir olayın kısa ve uzun süreli sonuçlarını karşılaştırmayı sağlayan bir beceridir. Zamanı anlama ve kronolojik düşünme becerisi; “karşılaştırma”, “dönüştürme”, “sıralama” ve “değerlendirme” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

KB2.7. Karşılaştırma

Süreç Bileşenleri
KB2.7.SB1. Birden fazla kavram veya duruma ilişkin özellikleri belirlemek
KB2.7.SB2 ve KB2.7.SB3. Benzerlikleri ve farklılıkları belirlemek

SBAB1.1. Dönüştürme

Süreç Bileşenleri
SBAB1.1.SB1. Zaman kavramlarını hesaplayarak dönüştürmek

SBAB1.2. Sıralama

Süreç Bileşenleri
SBAB1.2.SB1. Olay/dönem/kavramları kronolojik olarak sıralamak

KB2.17. Değerlendirme

Süreç Bileşenleri
KB2.17.SB3. Olay/dönem ve kavramları ölçütlerle karşılaştırmak
KB2.17.SB4. Karşılaştırmaya ilişkin yargıda bulunmak

Kanıta Dayalı Sorgulama ve Araştırma Becerisi (SBAB2)

Tarihçilerin araştırma, sorgulama, analiz ve yorumlama süreçlerinin öğrenciye tanıtılmasını ve öğrencide bu süreçlere ilişkin deneyim ve becerilerin oluşturulmasını ve bu süreçlerde tarihsel kaynakların nasıl kullanılacağını ilişkiyi ifade eder. Kanıta dayalı sorgulama ve araştırma becerisi “meraka dayalı soru sorma”, “kaynaklardan bilgi toplama”, “kaynağı inceleme”, “kaynağı sorgulama”, “kaynağı yorumlama”, “kanıta dayalı ürün oluşturma ve paylaşma” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

SBAB2.1. Meraka Dayalı Soru Sorma

Süreç Bileşenleri
SBAB2.1.SB1. Merak ettiği konuyu/problemi belirlemek
SBAB2.1.SB2. Merak ettiği konu hakkında sorular sormak (5N1K)

SBAB2.2. Kaynaklardan Bilgi Toplama

Süreç Bileşenleri
SBAB2.2.SB1. Araştıracağı/kullanacağı kaynakları belirlemek
SBAB2.2.SB2. Belirlediği kaynaklardan ilgili bilgileri bulmak
SBAB2.2.SB3. Araştıracağı/kullanacağı kaynakların uygunluğunu açıklamak
SBAB2.2.SB4. Kaynaklardan ulaşılan bilgileri kaydetmek

SBAB2.3. Kaynağı İnceleme

Süreç Bileşenleri
SBAB2.3.SB1. Kaynağın temel unsurlarını belirlemek
SBAB2.3.SB2. Kaynağı sorgularken temel kavramları tanımlamak

SBAB2.4. Kaynağı Sorgulama

Süreç Bileşenleri
SBAB2.4.SB1. Kaynağın/kanıtın sınırlılıkları hakkında sorular sormak
SBAB2.4.SB2. Kaynaktaki bilgilerin sınırlılıklarını fark ederek çıkarım yapmak

SBAB2.5. Kaynağı Yorumlama

Süreç Bileşenleri
SBAB2.5.SB1. Kaynağın içeriğini incelemek
SBAB2.5.SB2. Kaynağı bağlamdan kopmadan dönüştürmek
SBAB2.5.SB3. Olay/konu/durumu, anlamı değiştirmeyecek şekilde kendi
ifadeleriyle yeniden yorumlamak

SBAB2.6. Kanıta Dayalı Ürün Oluşturma ve Paylaşma

Süreç Bileşenleri
SBAB2.6.SB1. Kanıtlara dayanarak çıkarım yapmak
SBAB2.6.SB2. Kanıtlardan elde ettiği çıkarım üzerine kişisel görüşünü yansıtan bir ürün oluşturmak
SBAB2.6.SB3. Oluşturulan ürünleri paylaşmak

Tarihsel Empati Becerisi (SBAB3)

Tarihteki kişileri/olayları ya da tarihsel kişiliklerin faaliyetlerini/davranışlarını kendi zamanının eşsiz şartları içinde değerlendirmeyi ifade eder. Tarihsel empati becerisi “yorumlama”, “tarihsel bağlamsallaştırma” ve “yapılandırma” bütünleşik becerilerden oluşmaktadır.

KB2.14. Yorumlama

Süreç Bileşenleri
KB2.14.SB1. Mevcut olay/konu/durumu incelemek
KB2.14.SB3. Kendi ifadeleriyle olay/konu/durumu nesnel, doğru anlamı değiştirmeyecek bir şekilde yeniden ifade etmek

SBAB3.1. Tarihsel Bağlamsallaştırma

Süreç Bileşenleri
SBAB3.1.SB1. Tarihsel aktör/olay/durumu, kanıtlara dayalı analiz etmek
SBAB3.1.SB2. Dönemin/zamanın/ mekânın koşullarını fark etmek
SBAB3.1.SB3. Tarihsel aktör/olay/durumu, günümüz koşullarıyla karşılaştırmak
SBAB3.1.SB4. Tarihsel aktör/olay/durumu ait olduğu dönemin koşulları içerisinde açıklamak

KB2.13. Yapılandırma

Süreç Bileşenleri
KB2.13.SB1. Mevcut olay/konu/durumu inceleyerek çıkarım yapmak
KB2.13.SB2. Mevcut olay/konu/durumla ilgili kendi öz bilgisi ile elde ettiği çıkarım üzerine öznel ifadelerde bulunmak

Değişim ve Sürekliliği Algılama Becerisi (SBAB4)

Tarihin herhangi bir döneminde bazı şeylerin devam ettiğini ve bazılarının ise nasıl değiştiğini açıklayabilme, zaman içindeki değişimi ilerleme-gelişme veya gerileme-bozulma şeklinde değerlendirebilmeyi ifade eder. Değişim ve sürekliliği algılama becerisi “karşılaştırma”, “sıralama”, “değişim ve sürekliliği neden ve sonuçlarıyla yorumlama”, “sentezleme” ve “değişim ve sürekliliğin geleceğine yönelik kanıta, gözleme ve/veya deneyime dayalı öngörüde bulunma” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

KB2.7. Karşılaştırma Süreç Bileşenleri

Süreç Bileşenleri
KB2.7.SB1. Birden fazla kavram veya duruma ilişkin özellikleri belirlemek
KB2.7.SB2. Belirlenen özelliklere ilişkin benzerlikleri listelemek
KB2.7.SB3. Belirlenen özelliklere ilişkin farklılıkları listelemek

SBAB4.1. Sıralama

Süreç Bileşenleri
SBAB4.1.SB1. Olay/dönem/kavramları kronolojik olarak sıralamak

SBAB4.2. Değişim ve Sürekliliği Neden ve Sonuçlarıyla Yorumlama

Süreç Bileşenleri
SBAB4.2.SB1. Değişim ve sürekliliğe neden olan unsurları incelemek
SBAB4.2.SB2. Değişim ve sürekliliğin etkilediği unsurları incelemek
SBAB4.2.SB3. Değişim ve sürekliliğin etkilerinin niteliğini sorgulamak
SBAB4.2.SB4. Değişim ve sürekliliğin nedenlerini ve sonuçlarını bağlamından kopmadan yeniden ifade etmek

KB2.20. Sentezleme

Süreç Bileşenleri
KB2.20.SB1. Parçalar arası ilişki kurmak
KB2.20.SB2. Parçaları birleştirerek özgün bir bütün oluşturmak

SBAB4.3. Değişim ve Sürekliliğin Geleceğine Yönelik Kanıta, Gözleme ve/ veya Deneyime Dayalı Öngörüde Bulunma

Süreç Bileşenleri
SBAB4.3.SB1. Mevcut olay/konu/durumla kanıt, gözlem ve/veya deneyimi ilişkilendirmek
SBAB4.3.SB2. Mevcut olay/konu/durumu kanıt/gözlem ve/veya deneyimle ilişkilendirerek geleceğe yönelik çıkarım yapmak

Sosyal Katılım Becerisi (SBAB5)

Öğrencilerin hem kendini hem de yakın çevresini etkileyen konularla ilgili bilgi sahibi olmasının yanında ihtiyaçların giderilmesinde sosyal grup çatısına dâhil olarak fikir üretmekten eyleme geçilme sürecini ifade eder. Üretilen fikrin çevredekilere iletilmesi; fikirle ilgili görüşme, tartışma ve planlama yapılması; uzlaşmaya varılması ve eylemde bulunulması faaliyetlerini kapsar. Sosyal katılım becerisi; “sorgulama”, “sosyal temas oluşturma”, “grup dinamiğini sağlama”, “fikir üretme”, “müzakere etme” ve “fikri eyleme dönüştürme” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

KB2.8. Sorgulama

Süreç Bileşenleri
KB2.8.SB1. Merak ettiği konuyu tanımlamak
KB2.8.SB2. İlgili konu hakkında sorular sormak (5N1K)
KB2.8.SB3. İlgili konu hakkında bilgi toplamak
KB2.8.SB4. ve KB2.8.SB5. Toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirmek

SBAB5.1. Sosyal Temas Oluşturma

Süreç Bileşenleri
SBAB5.1.SB1. Grup iletişimini başlatmak
SBAB5.1.SB2. Grup etkileşimine katılmak
SBAB5.1.SB3. Grup iletişimine katkıda bulunmak
SBAB5.1.SB4. Grup iletişimini değerlendirmek

SBAB5.2. Grup Dinamiğini Sağlama

Süreç Bileşenleri
SBAB5.2.SB1. Görev paylaşımı yapmak
SBAB5.2.SB2. Gruba/Ekibe katkı sağlamak
SBAB5.2.SB3. Yardımlaşmak

SBAB5.3. Fikir Üretme

Süreç Bileşenleri
SBAB5.3.SB1. Konu/sorun/durumu fark etmek
SBAB5.3.SB2. Konu/sorun/duruma dair benzer deneyimleri incelemek
SBAB5.3.SB3. Konu/sorun/duruma ilişkin fikir/çözüm üretmek

SBAB5.4. Müzakere Etme

Süreç Bileşenleri
SBAB5.4.SB1. Ayrışmayı fark etmek
SBAB5.4.SB2. Görüşleri karşılaştırmak
SBAB5.4.SB3. Çözüm aramak
SBAB5.4.SB4. Görüşünü düzenlemek
SBAB5.4.SB5. Yansıtmak

SBAB5.5. Fikri Eyleme Dönüştürme

Süreç Bileşenleri
SBAB5.5.SB1. Plan yapmak
SBAB5.5.SB2. Planı uygulamak
SBAB5.5.SB3. Planı değerlendirmek

Girişimcilik Becerisi (SBAB6)

İnsanlarla ilişkilerde uyum gösterebilme ve onlarla empati yapabilme, risk alarak toplumda ihtiyaç duyulan herhangi bir alanda bir ürüne olan ihtiyacı sezme, ürünle ilgili planlama yapma, ürün üretme ve pazarlama süreçlerini kapsayan temel bir beceri alanını ifade eder. Girişimcilik becerisi; “sorgulama”, “gözleme dayalı tahmin etme”, “riskleri değerlendirerek karar verme”, “kaynakları yönetme” ve “fikri sonuçlandırma” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

KB2.8. Sorgulama

Süreç Bileşenleri
KB2.8.SB1. Merak ettiği konuyu tanımlamak
KB2.8.SB2. İlgili konu hakkında sorular sormak (5N1K)
KB2.8.SB3. İlgili konu hakkında bilgi toplamak
KB2.8.SB4 ve KB2.SB5. Toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirerek çıkarım yapmak

KB2.11. Gözleme Dayalı Tahmin Etme

Süreç Bileşenleri
KB2.11.SB1. Mevcut olay/konu/sorun/duruma ilişkin ön gözlem ve/veya deneyimi ilişkilendirmek
KB2.11.SB2. Mevcut olay/konu/sorun/duruma ilişkin çıkarım yapmak
KB2.11.SB3. Mevcut olay/konu/sorun/duruma ilişkin yargıda bulunmak

SBAB6.1. Riskleri Değerlendirerek Karar Verme

Süreç Bileşenleri
SBAB6.1.SB1. Olası problemleri/belirsizlikleri/ fırsatları belirlemek
SBAB6.1.SB2. Olası problemleri/belirsizlikleri/ fırsatları analiz etmek
SBAB6.1.SB3. Riskleri derecelendirmek ve alınacak tedbirlere ilişkin öneride bulunmak
SBAB6.1.SB4. Gerekçeli yargıda bulunmak
SBAB6.1.SB5. Olası problemleri/belirsizlikleri/fırsatları gözden geçirmek

SBAB6.2. Kaynakları Yönetme

Süreç Bileşenleri
SBAB6.2.SB1. Kaynakları belirlemek
SBAB6.2.SB2. Kaynakları temin etmek ve etkin kullanmak

SBAB6.3. Fikri Sonuçlandırma

Süreç Bileşenleri
SBAB6.3.SB1. Ürün oluşturmak
SBAB6.3.SB2. Ürünü tanıtmak
SBAB6.3.SB3. Fikrin sonuçlarını değerlendirmek

Mekânsal Düşünme Becerisi (SBAB7)

Mekân kavramlarını bilme, temsil araçlarını kullanma ve akıl yürütme süreçlerini uygulama şeklinde üç unsurun yapıcı bir bileşimini ifade eder. Bu beceri; insanların dünyayı modellemek (gerçek ve teorik), problemleri yapılandırmak, yapılandırdıkları problemlere cevap ve çözümler bulmak için mekânı kullanmalarını sağlar. Mekânsal düşünme becerisi; “konum algılama”, “mekânın coğrafi koşullarını tanımlama”, “mekânsal bağlantıları çözümleme”, “mekânları karşılaştırma”, “mekânsal etkiyi sorgulama”, “mekânsal bölge belirleme/çizme”, “mekânsal hiyerarşiyi çözümleme”, “mekânsal geçiş ile ilgili çıkarımda bulunma”, “mekânsal analoji yapma”, “mekânsal deseni algılama” ve “mekânda desenlenen farklı coğrafi olay, olgu, konu veya mekânları çözümleme” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

SBAB7.1. Konum Algılama

Süreç Bileşenleri
SBAB7.1.SB1. Olay, konu, durum veya mekânların konumunu belirlemek
SBAB7.1.SB2. Coğrafi olay, olgu, konu ve mekânların konumsal görselleştirmesini yapmak
SBAB7.1.SB3. Mekânın konumsal özelliklerini özetlemek

SBAB7.2. Mekânın Coğrafi Koşullarını Tanımlama

Süreç Bileşenleri
SBAB7.2.SB1. Mekânın coğrafi koşullarını ayırt etmek
SBAB7.2.SB2. Mekânın coğrafi koşulları ile ilgili bilgi toplamak
SBAB7.2.SB3. Mekânın coğrafi koşullarını sınıflandırmak
SBAB7.2.SB4. Mekânın coğrafi koşullarını görselleştirmek

SBAB7.3. Mekânsal Bağlantıları Çözümleme

Süreç Bileşenleri
SBAB7.3.SB1. Mekânın diğer mekânlarla sahip olduğu bağlantıları (doğal ve beşerî) belirler.
SBAB7.3.SB2. Mekânın diğer mekânlarla sahip olduğu bağlantı (doğal ve beşerî) ilişkilerini belirler.

SBAB7.4. Mekânları Karşılaştırma

Süreç Bileşenleri
SBAB7.4.SB1. Mekânların koşullarını tanımlamak
SBAB7.4.SB2. Mekânların benzer koşullarını listelemek
SBAB7.4.SB3. Mekânların farklı koşullarını listelemek

SBAB7.5. Mekânsal Etkiyi Sorgulama

Süreç Bileşenleri
SBAB7.5.SB1. Mekânın aynı çevrede bulunan diğer mekânlar üzerindeki etkisini sorgulamak
SBAB7.5.SB2. Mekânın diğer mekânlar üzerindeki etkisi ile ilgili bilgi toplamak
SBAB7.5.SB3. Mekânın diğer mekânlar üzerindeki etkisi ile ilgili elde ettiği bilgileri düzenlemek
SBAB7.5.SB4. Mekânın diğer mekânlar üzerindeki etkisini çözümlemek
SBAB7.3.SB5. Mekânın diğer mekânlar üzerindeki etkisi ile ilgili çıkarımda bulunmak

SBAB7.6. Mekânsal Bölge Belirleme/Çizme

Süreç Bileşenleri
SBAB7.6.SB1. Benzer özellikler gösteren mekânların dağılışını belirlemek
SBAB7.6.SB2. Benzer özellikler gösteren mekânların sınırlarını çizmek

SBAB7.7. Mekânsal Hiyerarşiyi Çözümleme

Süreç Bileşenleri
SBAB7.7.SB1. Bir mekânda yer alan olay, olgu, durum veya mekânların hiyerarşik özelliklerini belirlemek
SBAB7.7.SB2. Hiyerarşik yapı unsurlarının birbirleriyle olan ilişkilerini belirlemek

SBAB7.8. Mekânsal Geçiş İle İlgili Çıkarımda Bulunma

Süreç Bileşenleri
SBAB7.8.SB1. Koşulları bilinen mekânlar arasındaki geçişin nasıl gerçekleştiğini (kademeli veya aniden) belirlemek
SBAB7.8.SB2. Mekânsal geçişte yer alan coğrafi özellikler ile mekânsal geçişe komşu coğrafi özellikleri karşılaştırmak
SBAB7.8.SB3. Mekânsal geçişle ile ilgili önermede bulunmak
SBAB7.8.SB4. Mekânsal geçişi değerlendirmek

SBAB7.9. Mekânsal Analoji Yapma

Süreç Bileşenleri
SBAB7.9.SB1. Birden fazla mekânı gözlemlemek
SBAB7.9.SB2. Birden fazla mekânın niteliklerini tespit etmek
SBAB7.9.SB3. Birden fazla mekânın benzerliklerinden çıkarım yapmak

SBAB7.10. Mekânsal Deseni Algılama

Süreç Bileşenleri
SBAB7.10.SB.1. Bir mekândaki olay, olgu, konu veya mekânları belirlemek
SBAB7.10.SB.2. Bir mekândaki olay, olgu, konu veya mekânları incelemek
SBAB7.10.SB.3. Bir mekândaki olay, olgu, konu veya mekânların düzenlenme şekillerini belirlemek

SBAB7.11. Mekânda Desenlenen Farklı Coğrafi Olay, Olgu, Konu veya Mekânları Çözümleme

Süreç Bileşenleri
SBAB7.11.SB1. Mekândaki farklı olay, olgu, konu veya mekânları belirlemek
SBAB7.11.SB2. Mekânda desenlenen farklı olay, olgu, konu veya mekânlar arasındaki ilişkileri belirlemek

Coğrafi Sorgulama Becerisi (SBAB8)

Merak edilen coğrafi olay/olgu ve mekânlar hakkında bilgi sahibi olmak için sorular sorma, doğru kaynaklardan veri toplama, bu verileri coğrafyanın temel ilkeleri çerçevesinde düzenleme, görselleştirme, analiz ederek inceleme ve ilgili verilerden sonuçlar çıkarma şeklinde gerçekleşen beceriyi ifade eder. Bu beceri; tespit edilen problemlerle ilgili coğrafya biliminin yöntem, teknik ve donanımlarından yararlanılarak çözüm önerileri geliştirilmesi ve bunların çeşitli temsiller ile sunulması şeklinde de ifade edilebilir. Coğrafi sorgulama becerisi; “coğrafi sorular sorma”, “coğrafi bilgi toplama”, “coğrafi bilgileri düzenleme”, “coğrafi bilgileri çözümleme”, “coğrafi sonuçlara ulaşma ve bunları paylaşma” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

SBAB8.1. Coğrafi Sorular Sorma

Süreç Bileşenleri
SBAB8.1.SB1. Merak ettiği coğrafi olay/olgu ve mekânları tanımlamak
SBAB8.1.SB2. Merak ettiği coğrafi olay/olgu ve mekânlar ile ilgili sorular sormak (5N1K)

SBAB8.2. Coğrafi Bilgi Toplama

Süreç Bileşenleri
SBAB8.2.SB1. İstenen bilgiye ulaşmak için kullanacağı araçları belirlemek
SBAB8.2.SB2. Belirlediği aracı kullanarak olay, olgu, konu ve mekân hakkındaki bilgileri bulmak
SBAB8.2.SB3. Olay, olgu, konu ve mekânla ilgili ulaştığı bilgileri doğrulamak
SBAB8.2.SB4. Olay, olgu, konu ve mekân hakkında ulaştığı bilgileri kaydetmek

SBAB8.3. Coğrafi Bilgileri Düzenleme

Süreç Bileşenleri
SBAB8.3.SB1. Coğrafi bilgileri sınıflandırmak
SBAB8.3.SB2. Coğrafi bilgileri görselleştirmek
SBAB8.3.SB3. Coğrafi bilgileri birleştirmek
SBAB8.3.SB4. Elde ettiği bilgilerin coğrafi sorgulama açısından yeterliliğini değerlendirmek

SBAB8.4. Coğrafi Bilgileri Çözümleme

Süreç Bileşenleri
SBAB8.4.SB1. Parçaları belirlemek
SBAB8.4.SB2. Parçalar arasındaki ilişkileri belirlemek

SBAB8.5. Coğrafi Sonuçlara Ulaşma ve Bunları Paylaşma

Süreç Bileşenleri
SBAB8.5.SB1. Coğrafi bilgilerden örüntüler bulmak
SBAB8.5.SB2. Örüntülere dayalı önermelerde bulunmak
SBAB8.5.SB3. Önermeleri karşılaştırmak
SBAB8.5.SB4. Coğrafi soruları cevaplamak
SBAB8.5.SB5. Alternatif çözüm önerileri sunmak
SBAB8.5.SB6. Elde ettiği bilgilerden geleceğe yönelik tahminde bulunmak
SBAB8.5.SB7. Elde ettiği bilgileri paylaşmak

Coğrafi Gözlem ve Saha Çalışması Becerisi (SBAB9)

Coğrafi gözlem; coğrafi bir olay, olgu, konu ve mekân hakkında bilgi ve görüş edinmek amacıyla planlı ve sistemli bir biçimde duyu organları veya gözlem araçları yardımıyla yapılan incelemeyi ifade eder. Coğrafya biliminin dolayısıyla coğrafyacının laboratuvarı arazidir. Coğrafi saha çalışması; olayların meydana geldiği mekânlara giderek gözlem yapmak, yerinde değerlendirmelerde bulunmak ve olaylar arası korelasyonları tespit etmek şeklinde gerçekleşir. Coğrafi gözlem ve saha çalışması, coğrafi süreçlerin ve coğrafi sorgulamanın anlaşılmasını kolaylaştıran önemli becerilerden biridir.

Coğrafi gözlem ve saha çalışması becerisi; “coğrafi gözlem ve çalışma sahası için hazırlık yapma”, “coğrafi
gözlem ve çalışma sahasında uygulama”, “coğrafi gözlem ve çalışma sahasından elde edilen bilgileri düzenleme”, “coğrafi gözlem ve çalışma sahasından elde edilen bilgileri çözümleme”, “coğrafi gözlem ve saha çalışması verilerine dayalı tahminde bulunma” ve “coğrafi gözlem sahasından elde edilen bilgileri raporlama” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

SBAB9.1. Coğrafi Gözlem ve Çalışma Sahası İçin Hazırlık Yapma

Süreç Bileşenleri
SBAB9.1.SB1. Coğrafi sorular sormak
SBAB9.1.SB2. Gözlem ve çalışma sahası ile ilgili ön bilgi toplamak
SBAB9.1.SB3. Gezi güzergâhı çalışma planını ve iş akışını belirlemek
SBAB9.1.SB4. Gözlem ve çalışma sahasında kullanacağı malzemeleri temin etmek
SBAB9.1.SB5. Gözlem ve çalışma sahası ile ilgili güvenlik ve sağlık risklerini analiz etmek
SBAB9.1.SB6. İlgili kişi ve yerlerden gerekli izinleri almak

SBAB9.2. Coğrafi Gözlem ve Çalışma Sahasında Uygulama

Süreç Bileşenleri
SBAB9.2.SB1. Gözlem ve çalışma sahasında çalışma planına ve iş akışına uymak
SBAB9.2.SB2. Gözlem ve çalışma sahasında coğrafi olay, konu, durum veya mekânları ayırt etmek
SBAB9.2.SB3. Gözlem ve çalışma sahasında uygun veri araçları ile bilgi toplamak
SBAB9.2.SB4. Gözlem ve çalışma sahasında harita kullanmak
SBAB9.2.SB5. Gözlem ve çalışma sahasında çevreye duyarlı olmak

SBAB9.3. Coğrafi Gözlem ve Çalışma Sahasından Elde Edilen Bilgileri Düzenlenme

Süreç Bileşenleri
SBAB9.3.SB1. Verileri sınıflandırmak
SBAB9.3.SB2. Verileri görselleştirmek
SBAB9.3.SB3. Bilgileri birleştirmek

SBAB9.4. Coğrafi Gözlem ve Çalışma Sahasından Elde Edilen Bilgileri Çözümleme

Süreç Bileşenleri
SBAB9.4.SB1. Parçaları belirlemek
SBAB9.4.SB2. Parçalar arasındaki ilişkileri belirlemek

SBAB9.5. Coğrafi Gözlem ve Saha Çalışması Verilerine Dayalı Tahminde Bulunma

Süreç Bileşenleri
SBAB9.5.SB1. Coğrafi gözlem ve saha çalışması verilerinden çıkarım yapmak
SBAB9.5.SB2. Coğrafi gözlem ve saha çalışması verilerine ilişkin yargıda bulunmak

SBAB9.6. Coğrafi Gözlem ve Saha Çalışmasından Elde Edilen Bilgileri Raporlama

Süreç Bileşenleri
SBAB9.6.SB1. Gözlem ve saha çalışmasından elde ettiği bilgilerden ürün oluşturmak
SBAB9.6.SB2. Çalışma sonuçlarını paylaşmak

Harita Becerisi (SBAB10)

Haritalar, mekânsal bilgiyi görselleştirmek için kullanılan araçlar arasında yer almaktadır. Harita kullanma becerisi sayesinde yaşanılan bölge ve yerküre hakkındaki uzamsal bilgiler daha doğru şekilde yorumlanır. Harita becerisi; “harita okuma”, “haritayı çözümleme”, “haritadan çıkarım yapma” ve “harita oluşturma” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

SBAB10.1. Harita Okuma

Süreç Bileşenleri
SBAB10.1.SB1. Haritanın başlığından anlam çıkarmak
SBAB10.1.SB2. Haritadaki sembol ve renkleri tespit etmek/ayırt etmek
SBAB10.1.SB3. Harita kenar bilgilerini ve harita kenar bilgilerindeki sembolleri anlamlandırmak
SBAB10.1.SB4. Konum terimleri, sistemleri ve araçlarını tanımak/kullanmak
SBAB10.1.SB5. Harita unsurlarından yararlanarak haritayı/harita türünü çözmek

SBAB10.2. Haritayı Çözümleme

Süreç Bileşenleri
SBAB10.2.SB1. Haritada yer alan olay, olgu ve/veya mekânlara ilişkin özellikleri belirlemek
SBAB10.2.SB2. Haritada yer alan olay, olgu ve/veya mekânlar arasındaki ilişkileri belirlemek

SBAB10.3. Haritadan Çıkarım Yapma

Süreç Bileşenleri
SBAB10.3.SB1. Haritada yer alan olay, olgu veya mekânların özellikleri, konumları, dağılımları, ilişkileri, değişimi ve/veya harita türü ile ilgili çıkarım yapmak

SBAB10.4. Harita Oluşturma

Süreç Bileşenleri
SBAB10.4.SB1. Oluşturacağı haritanın amacını belirlemek
SBAB10.4.SB2. Harita oluşturmak için gerekli olan yöntemi, araç gereci seçmek ve kullanmak
SBAB10.4.SB3. Haritaya ekleyeceği verileri toplamak
SBAB10.4.SB4. Veriye ve haritası yapılacak alana uygun harita türü, ölçek, coğrafi koordinat sistemi ve projeksiyon türünden kullanacaklarını belirlemek
SBAB10.4.SB5. Verileri haritaya işlemek ve haritanın bileşenlerini oluşturmak
SBAB10.4.SB6. Haritayı amaca uygun biçimde kullanmak
SBAB10.4.SB7. Haritaları geri çağırmak/hatırlamak

Tablo, Grafik, Şekil ve/veya Diyagram Becerisi (SBAB11)

Tablo, grafik, şekil ve/veya diyagram becerisi ve bu becerinin bileşenleri ile tanınması; bu beceriye ait değişkenler arası ilişkiler, eğilimler, modeller, değişimler, sıralamalar ve bağlantıların belirlenmesi, bunlardan sonuç çıkarılması ve bu sonuçların karşılaştırılması; tablo, grafik, şekil ve/veya diyagram hazırlamak için veri toplanması, verilerin sınıflandırılması ve uygun formlar yoluyla görselleştirilmesi beklenir. Tablo, grafik, şekil ve/veya diyagram becerisi; “tablo, grafik, şekil ve/veya diyagram okuma ve yorumlama” ve “tablo, grafik, şekil ve/veya diyagram hazırlama” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

SBAB11.1. Tablo, Grafik, Şekil ve/veya Diyagram Okuma ve Yorumlama

Süreç Bileşenleri
SBAB11.1.SB1. Tablo, grafik, şekil ve/veya diyagram temsillerini bileşenleri ile tanımak ve anlamlandırmak
SBAB11.1.SB2. Tablo, grafik, şekil ve/veya diyagramı çözümlemek
SBAB11.1.SB3. Tablo, grafik, şekil ve/veya diyagramdan sonuç çıkarmak
SBAB11.1.SB4. Tablo, grafik, şekil ve/veya diyagramdan elde ettiği sonuçları karşılaştırmak

SBAB11.2. Tablo, Grafik, Şekil ve/veya Diyagram Hazırlama

Süreç Bileşenleri
SBAB11.2.SB1. Oluşturacağı tablo, grafik, şekil ve/veya diyagramın amacını belirlemek
SBAB11.2.SB2. Tablo, grafik, şekil ve/veya diyagramın türünü ve kullanacağı araç gereci belirlemek
SBAB11.2.SB3. Tablo, grafik, şekil ve/veya diyagram hazırlamak için veri toplamak
SBAB11.2.SB4. Verileri sınıflandırmak
SBAB11.2.SB5. Verileri görselleştirmek
SBAB11.2.SB6. Tablo, grafik, şekil ve/veya diyagramları kullanmak

Mantıksal Muhakeme Becerisi (SBAB12)

Hayatın tüm unsurlarıyla farkında olabilme, bu farkındalık ile bir bakış, tutum, duruş kazanma ve bunları davranışa, eyleme dökebilme olanağını ifade eder. Mantıksal muhakeme becerisi; “yorumlama”, “akıl yürütme biçimlerini uygulama” ve “mantıksal denetleme” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

KB2.14. Yorumlama

Süreç Bileşenleri
KB2.14.SB1. Mevcut olay/konu/durumu incelemek
KB2.14.SB2. Mevcut olay/konu/durumu bağlamdan kopmadan dönüştürmek
KB2.14.SB3. Kendi ifadeleriyle olay/konu/durumu, nesnel ve doğru anlamı değiştirmeyecek bir şekilde yeniden ifade etmek

SBAB12.1. Akıl Yürütme Biçimlerini Uygulama

Süreç Bileşenleri
SBAB12.1.SB1. Parçadan bütüne ilişki kurarak sonuca varmak
SBAB12.1.SB2. Genelden genele ilişki kurarak akıl yürütmek
SBAB12.1.SB3. Genelden özele ilişki kurarak akıl yürütmek
SBAB12.1.SB4. Özelden özele ilişki kurarak akıl yürütmek

KB2.19. Mantıksal Denetleme

Süreç Bileşenleri
KB2.19.SB1. Önermeleri dönüştürmek
KB2.19.SB2. Ölçüt bağlamında kuralları uygulamak
KB2.19.SB3. Ölçüt bağlamında yargıda bulunmak

Felsefi Sorgulama Becerisi (SBAB13)

İnsan, evren ve hayata yönelik olarak sistemli, ardışık, bütüncül, refleksif nitelikte soru sorma sürecinin gerçekleşmesini ifade eder. Felsefi sorgulama becerisi; “felsefi merak etme ve şüphe duyma”, “felsefi derinlemesine düşünme”, “felsefi soru sorma”, “eleştirel tavır alma” ve “tartışma” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

SBAB13.1. Felsefi Merak Etme ve Şüphe Duyma

Süreç Bileşenleri
SBAB13.1.SB1. Merak etmek
SBAB13.1.SB2. Şüphe ile yaklaşmak
SBAB13.1.SB3. Peşin hükümden kaçınmak
SBAB13.1.SB4. Şüpheyi araç olarak kullanmak

SBAB13.2. Felsefi Derinlemesine Düşünme

Süreç Bileşenleri
SBAB13.2.SB1. Düşüncelerin olası olumlu ve olumsuz sonuçlarını incelemek
SBAB13.2.SB2. Düşünceleri farklı açılardan analiz etmek
SBAB13.2.SB3. Düşüncelerini açık fikirlilikle değerlendirmek
SBAB13.2.SB4. Alternatif düşünce sistemlerini, iddia ve çıkarımları analiz etmek
SBAB13.2.SB5. Düşüncelerini gerektiğinde değiştirmek

SBAB13.3. Felsefi Soru Sorma

Süreç Bileşenleri
SBAB13.3.SB.1. Felsefi bir konu, soru, problem, düşünce üzerine soru yöneltmek
SBAB13.3.SB.2. Bütüncül bakmak
SBAB13.3.SB.3. Refleksif olmak
SBAB13.3.SB.4. Sistemli olarak Sokratik yaklaşmak
SBAB13.3.SB.5. Yığılımlı ilerlemek

SBAB13.4. Eleştirel Tavır Alma

Süreç Bileşenleri
SBAB13.4.SB1. Bir kavram, konu, soru, problem veya düşünce üzerine eleştiriye açık olmak
SBAB13.4.SB2. Bir konu, soru, problem veya düşünceye ilişkin güçlü ve zayıf yönleri tespit etmek
SBAB13.4.SB3. İrdelemek
SBAB13.4.SB4. Değerlendirmek

KB2.18. Tartışma

Süreç Bileşenleri
KB2.18.SB1. Mantıksal temellendirme yapmak
KB2.18.SB2. Mantıksal çelişkileri, tutarsızlıkları ve/veya geçersizlikleri tespit etmek
KB2.18.SB3. Çürütmek veya kabul etmek

Felsefi Muhakeme Becerisi (SBAB14)

Geçmişten günümüze aklı düşünmeye sevk eden sorular ve bu sorular karşısında felsefi değer kazanmış cevaplarla karşılaşma, düşünme ve sorgulama becerilerini kullanabilmeyi ifade eder. Felsefi muhakeme becerisi; “felsefi problemleri anlama”, “felsefi düşünce ve argümanları değerlendirme”, “yorumlama” ve “felsefi metin inceleme” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

SBAB14.1. Felsefi Problemleri Anlama

Süreç Bileşenleri
SBAB14.1.SB1. Soru ve problemlerin ortaya çıkış sebeplerini açıklamak
SBAB14.1.SB2. Soru ve problemleri yaşam ile ilişkilendirerek değerlendirmek

SBAB14.2. Felsefi Düşünce ve Argümanları Değerlendirme

Süreç Bileşenleri
SBAB14.2.SB1. Felsefi düşünce ve argümanları ifade etmek
SBAB14.2.SB2. İlişki kurmak
SBAB14.2.SB3. Felsefi düşünce ve argümanları sorgulamak
SBAB14.2.SB4. Tutarlılık ve geçerliliği incelemek
SBAB14.2.SB5. Felsefi düşünce ve argümanları karşılaştırmak

KB2.14. Yorumlama

Süreç Bileşenleri
KB2.14.SB1. Mevcut olay/konu/durumu incelemek
KB2.14.SB2. Mevcut olay/konu/durumu bağlamdan kopmadan dönüştürmek
KB2.14.SB3. Kendi ifadeleriyle olay/konu/durumu, nesnel ve doğru anlamı değiştirmeyecek bir şekilde yeniden ifade etmek

SBAB14.3. Felsefi Metin İnceleme

Süreç Bileşenleri
SBAB14.3.SB1. Bir metindeki kavram, soru ve problemleri tespit etmek
SBAB14.3.SB2. Bir metinde savunulan düşünce ve argümanları tespit etmek
SBAB14.3.SB3. Metni değerlendirmek

Felsefi Düşünce Ortaya Koyma Becerisi (SBAB15)

Veriye dayalı bilgileri kullanarak mantıksal çıkarımlarda bulunma ve alternatif görüş üretme sürecini ifade eder. Felsefi düşünce ortaya koyma becerisi; “çözümleme”, “felsefi metin inceleme” ve “özgün felsefi görüş sunma ve felsefi metin yazma” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

KB2.4. Çözümleme

Süreç Bileşenleri
KB2.4.SB1. Nesne, olgu ve olaylara ilişkin parçaları belirlemek
KB2.4.SB2. Parçalar arasındaki ilişkileri belirlemek

SBAB15.1. Felsefi Argümantasyon Oluşturma

Süreç Bileşenleri
SBAB15.1.SB1. Felsefi iddia ileri sürmek
SBAB15.1.SB2. İddiaya dayanak oluşturacak verileri tespit etmek
KB2.15. Yansıtmak

SBAB15.2. Özgün Felsefi Görüş Sunma ve Felsefi Metin Yazma

Süreç Bileşenleri
SBAB15.2.SB1. Özgün düşünmek
SBAB15.2.SB2. Felsefi düşünceyi kurgulamak
SBAB15.2.SB3. Felsefi metin yazmak

Eleştirel Sosyolojik Düşünme Becerisi (SBAB16)

Bir sorunu veya argümanı, onu etkileyen sosyal güçlerin ve içinde şekillendiği toplumsal bağlamın bilinciyle ve duyarlığıyla sağduyulu bir şekilde değerlendirme becerisini ifade eder. Eleştirel sosyolojik düşünme becerisi; “çözümleme”, “sorgulama”, “sentezleme” ve “eleştirel düşünme” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

KB2.4. Çözümleme

Süreç Bileşenleri
KB2.4.SB1. Nesne, olgu ve olaylara ilişkin parçaları belirlemek
KB2.4.SB2. Parçalar arasındaki ilişkileri belirlemek

KB2.8. Sorgulama

Süreç Bileşenleri
KB2.8.SB1. Merak ettiği konuyu tanımlamak
KB2.8.SB2. İlgili konu hakkında sorular sormak (5N1K)
KB2.8.SB3. İlgili konu hakkında bilgi toplamak
KB2.8.SB4. Toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirmek
KB2.8.SB5. Toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirerek çıkarım yapmak

KB2.20. Sentezleme

Süreç Bileşenleri
KB2.20.SB1. Parçaları belirlemek
KB2.20.SB2. Parçalar arası ilişki kurmak
KB2.20.SB3. Parçaları birleştirerek özgün bir bütün oluşturmak

KB3.3. Eleştirel Düşünme

Süreç Bileşenleri
KB3.3.SB1. Olay/olgu/problem veya durumu sorgulamak
KB3.3.SB2. Sorgulanan olay/olgu/problem veya durum ile ilgili sonuç çıkarmak
KB3.3.SB3. Akıl yürütmeyle ulaştığı çıkarımları yansıtmak

Tarihsel Sorun Analizi ve Karar Verme Becerisi (SBAB17)

Geçmişteki bir sorunu tarihsel bağlamında ve olayı yaşayan insanların gözünden değerlendirerek dönemin şartları içinde neler yapılabileceğini analiz etme ve karar verme becerisini ifade eder. Tarihsel sorun analizi ve karar verme becerisi; ” tarihsel sorunu belirleme ve çözümleme” ve ” tarihsel soruna alternatif çözüm üretme ve değerlendirme” bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

SBAB17.1. Tarihsel Sorunu Belirleme ve Çözümleme

Süreç Bileşenleri
SBAB17.1.SB1. Tarihsel bir sorunu tanımlamak
SBAB17.1.SB2. Tarihsel bir soruna ilişkin tarafların çıkar, değer ve bakış açılarını çözümlemek
SBAB17.1.SB3. Tarihsel bir sorunun çözümü için yapılan uygulamaları ve alınan kararları değerlendirmek
SBAB17.1.SB4. Tarihsel bir sorunun çözümü için yapılan uygulamaların ve alınan kararların güncel sorunların meydana gelmesine etkilerini belirlemek

SBAB17.2. Tarihsel Soruna Alternatif Çözüm Üretme ve Değerlendirme

Süreç Bileşenleri
SBAB17.2.SB1. Tarihsel bir sorunu çözmeye yönelik alternatif öneriler geliştirmek
SBAB17.2.SB2. Tarihsel bir sorunu çözmeye yönelik geliştirdikleri alternatif önerilerin olası sonuçlarını geçmişte yaşayan insanların yaptıkları uygulamalar ve aldıkları kararların sonuçlarıyla karşılaştırarak değerlendirmek