10.3. Okul Geliştirme Yöntemleri

15 Ağustos 2022Son güncelleme 5 Mayıs 2023

0 1.330 4 dakika okuma süresi

3- Okul Geliştirme Yöntemleri

Dr. Öğr. Üyesi Hatice TURAN

Etkili okul geliştirme, eğitim sistemlerindeki değişimin ve “bir şeyleri harekete geçirmenin” altında yatan temel yöntemlere odaklanır (Parlar, 2012).

Bu okul geliştirme yöntemleri şunlardır:
• Rasyonel planlama
• Kamu tercihi
• Sibernetik (güdü bilim)
• Kendi kendini oluşturma

Bu yöntemlerin okul gelişimine yaklaşımları:
• Rasyonel planlama modelinin bir ürünü olarak görülen müfredat teorisi
• Teşvik tedbirleri ve müşteri kontrollü sorumluluğu vurgulayan mikroekonomik teori ve kamu tercihi teorisi
• Öğrenen örgütlere ilişkin teori ve güdü bilim
• Kendi kendini oluşturma kavramına ilişkin kuram geliştirmede yer alan öz düzenleme ve öz-organizasyon teorileri

Rasyonel planlama yöntemi: Eğitime uygulandığında etkili bir örgütsel işleyişe olanak sağlayan ve kuralcı bir disiplindir. Rasyonel planlama düşüncesi, hedef koymak ve hedeflere ulaşmak için kullanılan sistematik yaklaşımın etkili okul geliştirme modellerinde ne kadar önemli olduğunun fark edilmesini sağlamıştır (Scheerens ve Demeuse, 2005, akt. Parlar, 2012).

Eğitim sistemlerinin dört gelişim aşaması yukarıda bahsettiğimiz teoriler ile ilişkili olan dört aşama şöyledir (Carnerio,1994, akt. Parlar, 2012):

• Üretim odaklı
• Tüketim odaklı
• Müşteri odaklı
• Yenilik odaklı

Bu aşamaların temel özellikleri Tablo 1’de gösterilmiştir.

Tablo 1. Eğitim Sistemlerinin Gelişim Aşamalarının Temel Özellikleri, Kaynak: Carnerio,1994, akt. Parlar,

Kamu tercihi yöntemi: Ebeveyn ve diğer ilgili kişilerin ihtiyaçları düşünüldüğünde, okul gelişimi için dış baskının önemi ve okulun belli bir otonomiyle hareket etme ihtiyacı, etkili okul geliştirme kavramsal modelinin önemli ögeleri olarak kabul edilebilir.

Sibernetik yöntem: Rasyonel planlamadan daha az çaba gerektiren bir planlama türüdür. Bu prensibin hâlâ rasyonel modele ait olduğu düşünülmekte fakat bu proaktif yönelimden daha çok geriye dönük (deneyimden öğrenme) bir yönelime sahiptir. Sibernetikte değerlendirme, geri bildirim ve düzeltici hareket döngüsünün ana prensiplerden birisidir.

Değerlendirme, geri bildirim, düzeltici hareket ve öğrenme döngüleri dört aşamadan oluşur (Scheerens and Demeuse, 2005, akt. Parlar, 2012):

• Performans ölçme ve değerlendirme
• Verilen ya da henüz oluşturulan normlara dayalı değerlendirme yorumu
• Düzeltici hareketi gerçekleştirme kapasitesi olan birimlere bu bilgiyi iletme veya geri bildirim sunma
• Örgütsel performansı geliştirmek için bu bilginin sürekli ve fiili kullanımı

Kendi kendini oluşturma yöntemi: Kendi kendini oluşturma kavramı, biyolojik bir terim olarak ortaya çıkmıştır ve bu disiplinde canlı organizmaların doğuş sürecini anlatmak için türetilen bir terimdir.

Öz-organizasyon ve kendi kendini oluşturma teorisi aşağıdaki çıkarımlarda bulunur:

• Otonomi, sabitlik ve örgütsel kimliğin önemini fark etme
• Aktörlerce kullanılmakta olan teorilerin esas alındığı kültürel açılara dikkat çeken okul geliştirmeyle ilgili görüşlere uygun bir bakış açısı
• Dış etkilere karşı mevcut durumun savunulması ve korunmasına yönelik örgütsel fenomenin fark edilmesi
• Hiyerarşik ve dış denetimin önemine ilişkin belirli koşullar
• Örgütlerin amaç, üretkenlik ve etkinlik odaklı olduğu varsayımına ilişkin belirli koşullar (Scheerens and Demeuse, 2005, akt. Parlar, 2012)