10.22. Moral (Etik) Liderlik

15 Ağustos 2022Son güncelleme 5 Mayıs 2023

0 580 5 dakika okuma süresi

Moral (Etik) Liderlik

Dr. Öğr. Üyesi Hatice TURAN

Moral (etik) liderlik, moral gücüne dayanarak astlarını etkilemeye yönelik liderlik biçimi olarak tanımlanmaktadır (Sergiovanni, 1992, Çelik, 2000).

Owens’a (1998, s.210) göre etik liderlik kavramı birbiri ile ilişkili üç görüşü içermektedir:

• Liderlerle takipçileri arasında sadece güç ilişkisi değil; ortak gereksinimlere, istek ve değerlere yanıt verici bir ilişki de vardır. Bu ilişkide izleyenlerin katılımının sağlanması, aradaki ilişkinin samimi olmasını sağlar.

• İzleyenler liderlerin kararlarına tepki göstermede özgürdürler. İzleyenler bilgiye dayalı, bilinçli karar verme ve seçim yapma yeteneğine sahiptirler. Liderleri, kendi istekleri ile takip ederler. Gerektiğinde liderlik sürecine katılırlar, gerektiğinde geri çekilirler. Etik liderlik, dönüşümsel liderliğin en üst düzeyi olarak tanımlanır.

• Etik liderlik, izleyenlerin temel istek ve gereksinimleri ile değerlerinden kaynaklanır ve daima onlara döner.

Farklı araştırmacıların etik liderlik ile ilgili ortaya koydukları özellikler şöyledir:

Havel tarafından moral liderlik için 4 V modeli ortaya koyulmuştur:

• Values (değerler)
• Vision (vizyon)
• Voice (ses)
• Virtue (erdem) (Havel, 1993, akt. Çelik, 2000).

Liderlerin bilmesi gereken etik ilkeler şunlardır:

• Yüksek etiksel şifreli değerler ve inançlar, davranışları ve konuşma biçimini etkiler.

• Etiksel gelişmenin cesaretlendirilmesi, ileri düzeydeki tartışma ve çatışmaların daha özgür bir ortamda oluşmasını sağlar.

• Lider, örgütteki informal grupların varlığına gerek duymadan etiksel davranışların doğruluğunu öğrenebilir.

• Lider, etiksel olmayan davranışların gelişmesini önleyebilir.

• Lider, etiksel olmayan davranışlar üzerinde asla ısrar etmez ve bu davranışları uygulamaya çalışmaz.

• Etik ilkeler, liderin yaşamında sürekli başvurması gereken rehber ilkelerdir (Çelik, 2000, s.93).

Etik ilkelerden sapma sebepleri:

• Örgüt kültürü: Çalıştığı kurumun kültürünün doğruluğuna inanma,
• Alt kültür: Üye olduğu alt grup kültürü baskın,
• Kişilik ve felsefe: Güçlü kişilik ve yaşam felsefesi (Covey, 1998, akt. Çelik, 2000).

Eğitimde moral liderlik:

Okul yönetiminde başarılı olmak için yeterliklere uygun ahlaki inançlar, ölçütler ve eğilimler setinin belirlenmesi gerekir. İnançlar dikkate alınmadığı zaman kişinin yeterlikleri yanlış kullanılabilir.

Okul yöneticileri için geliştirilen etik ölçütler (Çelik, 2000, s.99);

• Öğrencilere yönelik karar verme ve uygulama etkinliklerinde en iyi temel değerlere uyulmalıdır.

• Mesleki sorumluluklar dürüstlük ve bütünlük içinde yerine getirilmelidir.

• Bütünün bireysel hakları ve ilkelerini desteklemelidir.

• Ulusal ve yerel kanunlara itaat etmelidir.

• Standartları koruyarak sürekli mesleki gelişmeyi sağlamalıdır.

• Örgütsel sözleşmelere onuruyla uymalı ve bağlılık göstermelidir.

• Politik, sosyal, dinî ve ekonomik alanda kişisel kazanç sağlayıcı davranışlardan kaçınmalıdır.

Okul yöneticisinin etik sorumluluğu (Çelik, 2000, s.100);

• Kendine karşı sorumluluk,
• Örgütsel sorumluluk,
• Toplumsal sorumluluk

Etik liderin bulunduğu okul;

• Öğrenen örgüttür,
• Her öğrencinin öğreneceğine inanır,
• Araştırma ortamı sağlar,
• Onurlu olmaya saygı gösterir,
• Paydaşlar okulda doğru olanı yapmaya çalışır.

Houle ve Gimas’e (2006, s.12) göre etik boyutları;

• Sadakat
– Diğerlerinin doğrularına saygı duymak
– Mahremiyeti korumak
– Dürüstçe hareket etmek

• Hakkaniyet
– Tarafsızlığı korumak
– Farklılıklara hassasiyet göstermek
– Etik görüşlere yer vermek

• Etik davranış
– Karar verirken ulusal ve yerel kanunlara itaat etmek
– Nesnel kararlar verebilmek

• Kendini bilmek
– Kişisel değerleri ve inançları geliştirmek
– Güçlü yanları ve zayıf yanları tanımak

Rebore’a (2001, s.90) göre okul yöneticisinin etik lider olarak sahip olması gereken belli başlı özellikleri şunlardır:

• Toplumsal yapı içinde eğitimin amacı ve liderin rollerinin bilgisine sahip olması,
• Etik hakkında değişik bakış açıları ve değerler bilgisi,
• Okulu daha iyi bir topluluk yapma konusunda istekli olması,
• Kişisel ve mesleki değerleri inceleme konusunda istekli olması,
• Etik değerleri ve inançları davranışlarla ifade etme konusunda diğer insanlara ilham vermesi,
• Okuldaki işler için sorumluluğu kabul etmesi,
• Eğitim amacını, kişisel kazancından daha üstün tutması,
• Öğretmenlere eşit, adil ve saygılı davranması,
• Yasal zorunluluklara dikkat etmesi,
• Okulda çalışan diğer insanların etik değerlere bağlı davranmasını sağlaması,
• Gerektiği yerde kanunlara ve yasalara başvurmasıdır.

https://padlet.com/embed/7jtyfcs9scwmbv21