ORTAK TÜRK TARİHİ OTT.5. Türk Kağanlıkları TARİH ZÜMRESİ

OTT.5.3. Çağatay Devleti

3 Ekim 2023Son güncelleme 13 Kasım 2023

0 167 3 dakika okuma süresi

ÇAĞATAY DEVLETİ

XIII-XIV. yüzyıllar arasında hüküm süren Çağatay Devleti de aslında Moğol İmparatorluğu’nun bir parçasıdır. Maveraünnehir’deki Karşı şehri (Güney Özbekistan) merkezli bu devlet Çağatay Devleti adıyla tanınmıştır.Daha çok yerleşik toplulukları ve ticari şehirleri kendi bünyesinde barındırmıştır. Başka bir deyişle Türkistan’ın Yedisu, Doğu Türkistan ve Maveraünnehir gibi tarıma elverişli bölgeleri onun topraklarını oluşturmuştur.

Cengiz Han ölmeden önce eski Karahitay Devleti ve Harezmşahlar saltanatının toprakları olan Kâşgar civarı ile Maveraünnehir’in büyük bölümünü Çağatay’a vermiştir. Çağatay’ın bu topraklarda 1227 yılında temelini attığı Çağatay Devleti 1370 yılında Timur tarafından son verilinceye dek varlığını sürdürmüştür.

Çağatay’ın 1242 yılında ölümünden sonra Orta Asya’nın kuzeydoğu bölgelerini içeren Moğol İmparatorluğu’na karşı mücadeleye girişilmiştir. 1266 yılında tahta çıkan Mübarekşah, İslam dinini kabul eden ilk Çağatay hanı olmuştur. Çağatay Hanlığı en parlak dönemini Kebek Han (1320-1326) yönetiminde yaşamıştır. Kebek Han konargöçer hayatını bırakıp Karşı şehrinde saray yaptırarak yerleşik hayatı seçmiştir. Bu dönemde ekonomi gelişmiş ve ilk Çağatay parası Kebek tarafından basılmıştır. Bu yerleşme ve şehirlileşme ile birlikte din açısından İslamlaşma ve dil bakımından Türkçeleşme sürecine uğramıştır.

Bu dönemde Maveraünnehir’de yaşayan, kent kültürüne alışarak Türkleşmiş Batı Çağatay Hanlığı ahalisi kendilerini “Çağataylı” olarak adlandırmışlardır. Çağataylılar bazı tarihçiler tarafından Çağatay Türkleri, kullandıkları dil de Çağatayca veya Çağatay Türkçesi olarak adlandırılmıştır.

XIV. yüzyılda Çağatay Devleti dağılmış, Altışahr (Yarkand Hanlığı), Moğolistan (Yedisu – Doğu Türkistan), Uyguristan ve Maveraünnehir gibi dört bölge aynı hanedanın farklı kolları tarafından yönetilmeye başlanmıştır. Çağataylardan doğuda tahta çıkan Tuğluk Timur batı bölgesini ele geçirerek Çağatay Hanlığı topraklarını yeniden birleştirmiştir.

Çağatay ulusunun siyasi hayatında Barlas, Celayir, Arlat, Kongurat, Argın, Duğlat gibi Türk-Moğol boylarına mensup kumandanlar etkili olmuşlardır. Bu kumandanlar askerî hizmetlerine karşılık bölgedeki elverişli toprakları suyurgal (tımar, hediye yer) olarak almışlardır. Zamanla bu ulusun kuzeydoğu bölgelerinden Yedisu ve Doğu Türkistan’da Duğlatlar, Maveraünnehir’de ise Barlaslar devlet yönetiminde güç kazanmışlardır.

DESTEK, KATKI ve DEĞERLENDİRMELERİNİZİ BEKLİYORUZ.

Ünite ile ilgili dosya, doküman, sunum, slayt, ses, görüntü, fotoğraf, video, vb. her şeyi aşağıdaki sanal duvarda (Padlet) paylaşabilir, görüş ve düşüncelerinizi belirtebilir, yorumlarınızla katkıda bulunabilirsiniz. Yapacağınız tek şey + ya tıklayıp sonrasında istediğinizi panoya eklemek. Birlikte düşünüyor, tasarlıyor, üretiyor ve paylaşıyoruz. Öğretmen İmecesi